TURUNÇGIL ÇESITLERI

PORTAKALLAR

Portakallar turunçgil üretimlerinin yaklasik %50'sini olusturmaktadir. önemli bazi çesitler ve özellikleri sunlardir.

WASHINGTON NAVEL

Göbekli portakallar grubunun temelini olusturan bu çesit, Brezilya'da dogal mutasyon sonucu ortaya çikmistir. 1945 yilinda Kaliforniya'dan Antalya Narenciye Istasyonuna getirilmis ve Türkiye'ye buradan yayilmistir.

Agaç taci yuvarlak ve orta büyüklüktedir. Meyveler agaç üzerinde düzgün bir daglima sahiptir. Verimlidir ve genellikle periyodisite göstermez.

Meyve kabugu koyu portakal renginde, hafif pürüzlü, orta ince kalinliktadir. Kabuk meyve etine siki baglidir. Muhafaza ve tasimaya elverisli bir çesittir. Meyveler yuvarlak ve yuvarlaga yakin sekilde olup, stil ucunda degisen büyüklükte bir göbek bulunur. Meyve eti portakal renginde gevrek, aromali ve lezzetli bir çesittir. Genelde çekirdeksizdir. Ancak nadiren 1-2 çekirdege rastlanir (Sekil 5).

Orta erkenci bir çesittir. Kasim sonu-Ocak ayi ortalarinda olgunlasir. Partenokarp olmasi nedeniyle, siddetli soguk, sicak ve kuru rüzgarlar önemli meyve dökümleri meydana getirebilirler. Ülkemizin çok lezzetli standart sofralik çesitlerinden birisidir. Parent Washington Navel, Atwood, Fisher ve Thomson gibi tipleri mevcuttur.

Washington Navel portakali

Sekil 5. Washington Navel portakali

NAVELINA

Kaliforniya orjinli Navel türü portakallardan biridir. Agaçlari güçlü bir yapi ve gelisme özelligine sahiptir. Verimli bir çesit olup, Washington Navelden iki hafta daha erkencidir. Ispanya'da Ekim ayi ortalarindan itibaren olgunlasir. Göbekli portakallar içerisinde en erkenci çesittir.

Meyveleri Washington Navelden daha küçük ve oval sekillidir. Iç olgunluga, kabuk renginden önce ulasir ve sarartma islemi yapilmasinda bir problem yoktur. Erken yaslarda meyveye yatar. Çekirdeksizdir. Ispanya'da yaygin olarak üretilmektedir. Avustralya ve Arjantin'de üretimi artmaktadir. Ülkemize Ispanya'dan getirilmis olan bu çesitte henüz adaptasyon çalismalari tamamlanmamistir.

NAVELATE

Ispanya'da Washington Navelden mutasyon sonucu elde edilmis bir Navel portakal çesididir.

Güçlü agaç yapisina sahiptir. Agaçlari Washington Navelden daha büyük ve genis fakat dikenlidir.

Meyveler orta büyüklükte olup, Washington çesidinden daha küçüktür. Meyve de kabugu daha ince, düzgün, fakat daha zor soyulabilir yapidadir. Meyve iç kalitesi ve suyu oldukça iyi, tatli ve aromalidir.

Meyve agaç üzerinde kalitesini kaybetmeden 4 ay süreden daha fazla kalmaktadir. Navel grubu içerisinde, geççi bir çesit olmasi nedeniyle, hasat dönemini zamana yaymak için kullanilabilecek çesitlerden biri olarak düsünülmesine karsin, Ispanya, Fas ve Güney Afrika'da verimin düsük olmasi, kabugun zor soyulmasi ve agaçlarin dikenli olmasi gibi olumsuz yönlerinin olmasindan dolayi yetistiriciligi fazla yayginlastirilmamistir. Olgunlasma zamani Ocak-Nisan'dir. Lane late'den daha az verimlidir. Bu yüzden yerine Lane late ve Midknight tavsiye edilmektedir. Ülkemizde adaptasyon çalismalari henüz tamamlanmamistir. Çekirdeksizdir.

LANE LATE

Avustralya'da 1950 yilinda Washington Navel portakalinin tomurcuk mutasyonu sonucunda elde edilmis bir çesittir. Agaç özellikleri Washington Navel'e benzer. Göbekli portakal içerisinde geççi çesitlerden biridir. Meyvede göbek, Washington Navel'e göre daha küçüktür. Meyve iç kalitesi ve usare miktari iyi, tatli ve cezbedicidir. Meyve suyunda az miktarda limonin bulunur.

Meyveler agaç üzerinde kalitesini kaybetmeden uzun süre kalabilir. Göbekli portakallar içerisinde hasat dönemini genis bir zamana yaymak için kullanilabilecek çesitlerden birisidir. Hasat dönemi ocak-nisan aylaridir. Washington Navelden iki ay geç, Valencia ile ayni dönemde hasat edilebilir. Ispanya ve Avustralya'da bu çesitten iyi ve kaliteli bir ürün alinirken, Güney Afrika'da meyvelerin yesil kalmasi, düsük usare miktari, kabuk yaginin fazla olusu ve meyve dilimlerinde beyaz albedo tabakasinin fazla kalisi gibi istenmeyen özellikler göstermistir. Avustralya'da yaygin olarak yetistirilmekte olup, Navel grubu portakallarin %50'sini olusturmaktadir. Ülkemizde henüz adaptasyon çalismalari yapilmamistir. Çekirdeksizdir.

YAFA (SHAMOUTI, OVAL)

Israil'de Beledy olarak isimlendirilen bir yerli portakaldan dogal mutasyon ile olusmus bir çesittir. Meyve kabugu sari portakal renginde ve pürüzlüdür. Ekolojiye bagli olarak kabuk kalinligi degisebilir. Meyvenin sap tarafindaki kabuk kismi daha kalindir. Kabugun meyve etine bagliligi orta derecededir. Uygun ekolojik kosullarda çok üstün tat ve aromali, sulu gevrek meyve etli, dilim zarlari ince meyveler verir. Sofralik standart bir çesittir. Muhafaza ve tasimaya elverislidir.

Meyve sekli hafif oval ile oval arasinda degisir (Sekil 6). Az çekirdeklidir (2-3 adet). Çok verimli fakat periyodisiteye egimlidir. Meyveler agaç üzerinde bir örnek dagilim gösterir. Agaci iri ve piramidal taç olusturur. Budamaya karsi oldukça duyarlilik gösterir. Orta mevsim portakalidir. Ocak sonu - Subat ortalarinda olgunlasir. Genellikle Israil, Kibris ve Türkiye'de Mersin bölgesinde üretimi yapilmaktadir. Üstün kaliteli sofralik bir çesit olmasina ragmen, periyodisite göstermesi, kaliteli meyve elde edilmesinde ekoloji seçici olusu gibi olumsuz özelliklerinden dolayi, Navel grubu portakallar karsisinda önemini kaybetmektedir.

Yafa portakali

Sekil 6. Yafa portakali

VALENCIA

Dogal mutasyon sonucu olusmus Ispanya kökenli bir portakal çesididir. Türkiye'ye ilk defa 1936 yilinda Italya'dan getirilmistir. Turunçgil yetistiricisi ülkelerde en basta gelen portakal çesidi olup, son yillarda Ülkemizde de yetistiriciligi hizla artmaktadir.

Meyve kabugu sari-portakal renginde, hafif pürüzlüdür. Kabugun ete bagliligi orta derecededir. Genelde dilim zarlari kalincadir. Muhafaza ve tasimaya elverislidir. Usare bakimindan zengin aromali ve kalitelidir. Bu nedenle hem sofralik, hem de sanayiye elverisli bir çesittir. Meyveler hafif oval yuvarlaktir. Az çekirdeklidir.

Agaçlari; dayanikli, genis, yuvarlak taçli ve yüksek verimlidir. Ancak, periyodisite egilimi vardir. Geçci olan bu çesit Mart, Nisan ayinda olgunlasir. Meyveler agaç üzerinde uzun süre kalabilir. Degisik ekolojik kosullara çok iyi uyum saglayan bir çesittir. Sicaga en dayanikli portakal çesididir. Benny, Campbell, Cutter, Delicia, Delta, Frost, Hughest, Midknight, Olinda, Rohde Red, Valencia Late gibi bir çok alt çesidi vardir. Midknight ve Delta çesitleri oldukça kaliteli olup, ayri çesitler olarak adlandirilmaktadir.

MORO

Sicilya kökenli bir Italyan kan portakalidir. Ülkemizde 1936 yilinda getirilmistir. Meyve kabugu hafif pürüzlü, kabugun ete bagliligi ve meyve et tesktür orta, kendine özgü kokusu olan çok lezzetli bir çesittir (Sekil 7). En erkenci renkli portakaldir. Verimli, az çekirdekli ve kolay soyulabilenn bir çesittir. Aralik ortalarindan itibaren olgunlasmaya baslar. Olgunlastiktan sonra agaç üzerinde uzun süre kalabilme özelligi yoktur.

Moro portakali

Sekil 7. Moro portakali

TARACCO

Italya kökenli bir kan portakalidir. Meyveler yuvarlak oval sekilli, orta iriliktedir. Meyve etinde renklenme orta koyulukta ve çizgiler halindedir(Sekil 8). Usare miktari yüksek aromali bir çesittir. Çekirdeksiz verimli bir orta mevsim portakalidir. Aralik-Ocak aylarinda olgunlasir. Olgunlastiktan sonra meyveler agaç üzerinde birakilirsa siddetli dökümler görülür. Muhafazaya elverislidir. Kan portakallari içerisinde en kaliteli olanidir. Ekolojik yönden seçici olmasi ve olgunlastigi zaman fazla döküm yapmasi sebebiyle Ülkemizde çok fazla yayginlik kazanmamistir.

Taracco portakali

Sekil 8. Taracco portakali

YERLI PORTAKALLAR

Yerli portakallar daha çok yetistirildikleri ekolojilerin yakininda bulunan yerlesim birimlerine göre adlandirilirlar. Ülkemizin önemli yerli portakal çesitleri; Alanya dilimli, Finike yerli, Dörtyol yerli, Kozan yerli, Sultanhisar yerli portakallaridir.

Genellikle yuvarlak, çekirdekli ve çok sulu çesitlerdir. Uygun ekolojilerde agaçlar iyi gelismekte olup, çok verimlidirler. Ancak, hemen hemen bütün yerli portakal çesitlerinde periyodisiteye fazla egilim görülmektedir. Kendi ekolojileri disinda genellikle kalitede büyük düsüsler olmaktadir. Bu yüzden de bu portakallarin üretim bölgeleri çok sinirli olarak kalmistir. Çok çekirdekli olmalari sebebi ile daha çok meyve suyu sanayide kullanilmalarina karsin, iç pazarda Washington Navel ve Yafa portakallarindan sonra piyasadaki bosluktan dolayi sofralik olarak da alici bulmaktadir. Günümüzde bu çesitlerle bahçe tesisi yapilmamaktadir.

MANDARINLER

Mandarinler toplam turunçgil üretimimizin % 24'ünü olusturmaktadir. Ülkemizde üretimi yapilan baslica mandarin çesitleri ile pazara mal arz periyodunu uzatmak açisindan önemli bazi mandarin çesitleri ve özellikleri su sekildedir.

SATSUMA (OWARI)

Satsuma mandarini, Türkiye'ye ilk defa Japonya'dan Batum yoluyla dogu Karadeniz bölgesine girmistir. Daha sonra, özellikle Ege bölgesinde ekolojisine uygun sahalar bularak büyük alanlara yayilmistir. Ülkemizde yetistirilen satsumalarin tümü Owari grubunda yer almaktadir. Tüm dünyada yaygin olarak yetistirilen ve taninan bir çesittir. Ticari öneme sahip turunçgil çesitleri arasinda soguga en dayanikli çesit olarak bilinir.

Meyve kabugu hasat döneminde sarimsi portakal renginde ve hafif pürüzlüdür. Kabugun meyve etine bagliligi gevsektir. Depolama ve tasimaya elverislidir. Puflasma egilimi fazladir. Meyveler orta büyüklükte, basik sekillidir. Meyve eti koyu portakal rengindedir. Sulu, aromali ve kalitesi yüksek bir çesittir. Çekirdeksizdir (Sekil 9).

Verimli bir çesit olup, düzenli meyve verir ve periyodisiteye egilimi azdir. Agaçlar yayvan taçlidir. Erkenci bir çesittir. Ekim ayi ortalarinda olgunlasir ve olgunlastiktan sonra agaç üzerinde fazla kalamaz.

Satsuma mandarini

Sekil 9. Satsuma mandarini

KLEMANTINE

Cezayir'de dogal mutasyon veya melezleme sonucunda elde edilmis bir çesittir. Ülkemize 1936 yilinda Italya'dan getirilmis olup, yetistiriciligi daha çok Akdeniz bölgesinde yayginlik kazanmistir.

Agaçlari orta büyüklükte, sik yaprakli ve çok dalli olup, yuvarlak bir taç olusturur. Meyve kabugu koyu portakal renginde, hafif pürüzlü görünümdedir. Kabugun meyve etine bagliligi orta sikidir. Fakat kolay soyulabilir. Diger mandarinler kadar puflasma göstermez. Meyve eti koyu portakal renkte, gevrek, sulu ve aromalidir. Tozlayici çeside bagli olarak çekirdek sayisi artabilir.

Verimli bir çesittir, periyodisite egilimi azdir. Iyi verim elde etmek için bahçe içerisinde yeterli miktarda tozlayici çesit konulmasi veya hormon uygulamasi yapilmasi gerekir.

Soguga oldukça dayaniklidir. Klemantin mandarini erkenci bir çesit olup, meyveleri Ekim ayi sonu - Kasim ayi ortalarinda olgunlasir.

YERLI MANDARIN

Yerli mandarin Türkiye'ye 20. yüzyilin baslarinda Dogu Ege Adalari ile Filistin'den geldigi sanilmaktadir.

Meyve kabugu sari-portakal renginde ve hafif pürüzlüdür. Kabuk üzerinde sap kisminda hafif oluklar bulunur. Kabuk meyve etine hafif baglidir. Meyveler çabuk puflasir, depolama ve tasimaya elverisli degildir. Meyveleri yuvarlak basik sekildedir. Meyve eti sari-portakal renginde, sulu, kendine has güzel aromali, lezzetli ve yüksek kalitelidir. Meyvede çok çekirdek bulunmasi sofralik degerini düsürmektedir.

Çok verimli olmasina karsilik, mutlak periyodisite gösterir. Oldukça sik dalli ve sögüt yapraklidir. Düsük sicakliklara ve günes yanigina duyarlidir. Orta mevsim çesidi olup, genelde Aralik sonu Ocak ayinda olgunlasir. Olgunlasma sonrasi dökümlere son derece duyarlidir. Daha çok Bodrum ve çevresinde yetistirilmektedir.

FREMONT

Klemantin ve Porkan mandarinlerinin melezlenmesi sonucunda elde edilmistir. Türkiye'ye 1967 ve 1973 yillarinda ABD'den yapilan introdüksiyonlarla getirilmistir.

Agaçlari orta kuvvetlidir ve dikine büyür, dallari dikensizdir, erken yasta meyveye yatar. Meyve kabugu koyu kirmizi - portakal renkli parlak ve pürüzsüzdür. Kabuk meyve etine siki bagli ve çok gevrek oldugundan soyulurken küçük parçalara ayrilir. Tasima ve depolamaya elverislidir. Meyveler yuvarlak sekilli ve çok çekirdeklidir. Periyodisite gösterir. Fazla meyve tutmasi sebebiyle meyveler küçük olur, seyreltme islemi gerekir. Olgunlasma zamani Aralik-Ocak ayidir.

Periyodisite göstermesi, meyvenin zor soyulmasi, çok çekirdekli olmasi gibi olumsuz özelliklerine ragmen, albenisinin yüksek olmasi meyve suyunun çok tatli ve lezzetli olmasi, erken verime yatmasi, sik dikime uygun olmasi bu çesidin önemini arttirmaktadir.

Türkiye'de özellikle Adana-Mersin dolaylarinda yetistiriciligi yapilan bir çesittir. Baska yörelerde yetistirildiginde çok küçük meyve verdigi için üretiminden vazgeçilmistir. Orta Dogu Ülkeleri disinda ihraç edilmemektedir.

NOVA

Nova, Klemantin mandarini ve Orlanda tangelosunun melezlenmesi sonucunda elde edilmistir. Türkiye'ye 1967 ve 1973 yillarinda yapilan introdüksiyonlarla girmistir.

Soguga dayanikli bir çesittir. Agaçlari büyük, kuvvetli, parlak yaprakli, dikenli ve verimli bir çesittir. Meyve kabugu parlak, portakal renkli, hafif pürüzlüdür. Kabuk meyve etine siki baglidir. Meyveler hafif basik sekillidir (Sekil 10).

Nova mandarini

Sekil 10. Nova mandarini

Oldukça büyük ve lezzetli meyvelere sahiptir. Meyve eti kalitesi çok yüksektir. Kabuk meyve etine siki bagli, soyulmasi çok kolay degildir. Meyve, puflasmadan uzun süre agaç üzerinde kalabilir. Periyodisiteye egilimi azdir. Olgunlasma zamani Kasim-Aralik ayidir. Dogu Akdeniz Bölgesinde hizla yayilmaktadir.

ROBINSON

Robinson, Klemantin mandarini ile Orlanda tangelosunun melezidir. ABD'den 1967 ve 1973 yillarinda yapilan introdüksiyonlarla Türkiye'ye girmistir.

Agaçlarin dallari dikensiz, kirilmalara egilimli, yapraklari mizrak biçiminde ve genistir. Meyveler sapa baglandigi noktada ufak bir boyuna sahiptir. Meyve kabugu ince, pürüzsüz, meyve etine siki bagli olmasina karsin, kolay soyulabilmektedir. Tasima ve depolamaya elverislidir. Çekirdek miktari tozlayiciya göre degiskenlik gösterir. Puflasmaya egilimi azdir (Sekil 11).

Robinson mandarini

Sekil 11. Robinson mandarini

Verimli bir çesit olup periyodisiteye egilimi çok azdir. Düzenli meyve verir. Erkenci bir çesittir. Meyveler Kasim - Aralik ayinda olgunlasir ve agaç üzerinde uzun süre kalabilir. Dökümlere dayaniklidir. Türkiye'de hizli gelismesi beklenen bir çesittir.

LEE

Klemantin mandarini ile Orlanda tangelosunun melezidir. Ülkemize 1967 yilinda ABD'den getirilmistir.

Meyveler, orta büyüklükte, hafif basik, ince kabuklu, kabuk ete yapisik fakat kolay soyulabilir durumdadir. Meyvenin dis görünüsü düzgün ve parlak, olgunlukta renk koyu sarimi-portakaldir. Meyve eti portakal renginde, bol sulu, lezzetli ve aromalidir. Olgunlasma zamani Kasim-Aralik aylaridir. agaçlari dikensiz orta büyüklükte, yapraklari mizrak seklindedir. Meyve kalitesi çok yüksek degildir. Bu yüzden, Florida'da yerini kalitesi ve verimi daha yüksek olan Robinson ve olgunlasma zamani ayni olan Nova'ya birakmistir.

FAIRCHILD

Klemantin mandarini ve Orlanda tangelosunun melezlenmesi sonucunda elde edilmistir. 1967 ve 1973 yillarinda ABD'den yapilan introdüksiyonlarla Türkiye'ye girmistir.

Meyveleri orta büyüklükte ve biraz basik sekildedir. Meyve kabugu orta kalinlikta ve kolay soyulabilir meyvenin dis görünüsü parlak düzgün, koyu portakal rengindedir. Meyve eti portakal renginde sert ve sulu, iyi lezzetli ve tatlidir. Çok sayida küçük poliembriyonik çekirdek vardir.

Verimli bir çesittir. Hafif periyodisite gösterir. Agaçlari kuvvetli, genis taçli ve sik yaprakli olup, hemen hemen dikensizdir. Kaliforniya ve Arizona'nin kurak bölgelerinde Klemantine göre daha üstün vasifli oldugu kanitlanmistir. Adana kosullarinda iyi performans göstermektedir.

Erkenci bir çesittir. Olgunlasma zamani Aralik-Ocak aylaridir. Meyveler olgunlastiktan sonra agaç üzerinde uzun süre kalabilir.

MINNEOLA

Minneola, Ducan altintopu ile Dancy mandarini melezidir. 1967 ve 1973 yillarinda ABD'den yapilan introdüksiyonlarla Türkiye'ye girmistir.

Agaçlari kuvvetli ve genis taçli, yapraklari genis ve sivri uçludur. Meyveleri hafif uzun ve biraz boyunludur (Sekil 12). Meyve kabugu kirmizimsi-portakal renkli, düz, pürüzsüz ve az çok ete baglidir. Meyve eti portakal renginde, sulu, aromali ve hafif mayhostur. Çekirdek sayisi bahçedeki tozlayici sayisina bagli olarak degismekle birlikte, 7-12 adet arasinda degisir.

Oldukça verimli bir çesit olup, periyodisiteye egilimlidir. Soguklara oldukça dayanikli bir çesittir. Tasimaya ve depolamaya elverislidir. Alternaria citri fungal hastaligina karsi hassasiyet gösterir. Orta mevsim çesidi olup, meyveleri Ocak-Subat ayinda olgunlasir. 1980'li yillardan sonra, özellikle Dogu Akdeniz Bölgesinde en fazla yayilan çesittir. Ancak, Alternaria citri fungal hastaligina hassasiyeti nedeniyle, üreticilerin bu çeside olan talebi azalmistir.

Minneola mandarini.

Sekil 12. Minneola mandarini.

FORTUNE

Fortune, Klemantin ile Dancy mandarini melezidir. Son yillarda geçci çesitlere olan egilim yüzünden önem kazanmis ümitvar bir çesittir.

Agaçlari hizla büyüme özelliginde ve yuvarlaktir. Meyvesini genellikle eteklerde ve taç içerisinde olusturur. Meyveleri orta büyüklüktedir. Meyve kabugu koyu portakal renginde hafif pürüzlü, ince, meyve etine az bagli ve kolay soyulabilir seklindedir (Sekil 13). Meyve eti portakal renginde sulu, tatli ve lezzetlidir. Çekirdeksiz bir çesittir. Çekirdek sayisi uygun tozlayicilarin bulundugu bahçelerde artabilir.

Fortune mandarini.

Sekil 13. Fortune mandarini.

Soguga karsi dayanikli bir çesittir. Kaliforniya ve Israil'de asit oraninin istenilen seviyeye düsmesinin beklenmesi durumunda puflasma ve meyve dökümleri görüldügünden, üretimi yayginlasmamistir. Ispanya'da bahçe tesisinde en fazla kullanilan ikinci popüler çesit olup, mandarin fidanina olan talebin %15'inden fazlasini bu çesit olusturmaktadir. Henüz ülkemizde adaptasyon çalismalari tamamlanmamistir.

CLAUSELLINA

Clausellina, Satsuma Owari çesidinden göz mutasyonu sonucunda olusmustur. Agaçlari Owariden daha yavas büyür ve daha küçük taç olusturur. Meyve kabugu sarimsi-portakal renginde, hafif pürüzlü, meyve etine gevsek bagli ve kolay soyulabilir seklindedir. Meyve eti koyu-portakal renginde, Owariden daha az kalitelidir. Çekirdeksizdir. Meyve iç olgunluga, dis olgunluktan çok önce ulasir. Bu nedenle sararma islemine ihtiyaç duyulmaktadir. Owari'den üç hafta daha erkenci olup olgunlasma zamani Eylül sonu-Ekim ayidir. Agaç yapisi küçük oldugundan sik dikime uygundur. Ispanya'da bir miktar yayilma alani bulmustur. Ancak, Okitsu'nun daha kaliteli ve erkenci olmasindan dolayi Clausellina üreticiler tarafindan artik tercih edilmemektedir. Ülkemiz için yeni çesitlerden biri olup, henüz adaptasyon çalismalari yapilmamistir.

PLANELLINA

Planellina, Owari çesidinden göz mutasyonu sonucunda olusmus bir Satsuma çesididir. Owariden bes, Clausellina'dan iki hafta daha erkencidir. Meyve özellikleri ve kalitesi bakimindan Owariye çok benzer. Clausellina'dan daha sulu, ince kabuklu ve büyük meyveli bir çesittir.

Çok erkenci bir çesit olmasi nedeniyle, pazara mandarin meyve arz periyodunu genisletmek için ümitvar olabilecek bir çesittir. Ülkemiz için yeni çesitlerden biri olup, henüz adaptasyon çalismalari yapilmamistir.

OKITSU

Okitsu, Miyagawa satsuma çesidinden kontrollü melezleme sonucunda nüseller çögür olarak elde edilmistir. Japonya'da en yaygin ikinci satsuma çesididir. Son yillarda Ispanya'da da yetistiriciligi yayilmaya baslamistir. Ülkemiz için yeni çesitlerden biridir.

Agaçlari güçlüdür. Genç ve güçlü dallari dikenlere sahiptir. Bu çesit, erkenciligi, iri meyve yapisi ve erken meyveye yatmasi nedeniyle 1996 yilindan itibaren Dogu Akdeniz Bölgesinde yayginlik göstermeye baslamistir. Satsuma grubu içerisinde dikene sahip tek çesittir. Meyveleri oldukça büyük ve yassidir.

Meyve kabugu, portakal renginde, hafif pürüzlü, meyve etine bagliligi gevsek olup, kolay soyulabilir. Meyve eti koyu-portakal renginde, tatli, asit orani düsük ve lezzetlidir. Owari'den 3-5 hafta daha erkencidir.

Meyvenin olgunlasma zamani Eylül sonu-Ekim aylaridir. periyodisiteye egilimi azdir. Depolamaya elverislidir.

Son yillarda Ispanya'da Clausellina'ya olan ilgi azaldigindan Okitsu'nun dikimleri artmistir. Arjantin ve Uruguay'da da en popüler çesitlerden biridir. Ülkemizde, adaptasyon çalismalari henüz tamamlanmamistir.

MARISOL

Marisol, bir Klemantin seleksiyonu olan Oroval'den göz mutasyonu sonucunda elde edilmistir.

Soguga dayanikli bir çesittir. Meyve kabugu portakal renginde hafif pürüzlüdür. Meyve kabugu, meyve etine orta siki derecede baglidir. Meyveler büyük ve lezzetlidir. Meyveler ilk renk degisimi gösterdiginde hasat edilir ve sarartma islemine tabi tutulur. Agaç üzerinde uzun süre bekletilirse puflasma gösterir ve kalite kaybina ugrar. Tasima ve depolamaya uygundur. Oroval'den iki hafta erken, Owari'yle ayni tarihte olgunlasmasi Marisol'u son yillarda piyasanin aranilan bir çesidi yapmistir. Olgunlasma zamani Eylül sonu-Ekim baslaridir. Bu çesidin en olumsuz özelligi Akdeniz meyve sinegine olan duyarliligidir. Meyvenin tamami bu sebepten dökülebilir. Ülkemiz için yeni bir çesit olan Marisol ile ilgili adaptasyon çalismalari henüz tamamlanmamistir.

NOUR

Nour, Fas'ta selekte edilmis bir Klemantin seleksiyonudur. Son yillarda üretimine önem verilen geçci bir mandarin çesididir.

Meyve kabugu koyu portakal renginde, biraz pürüzlüdür. Meyve eti sulu ve iyi bir aroma ve lezzete sahiptir. Meyveler Ocak ortasinda olgunlasir ve kalitesinden kaybetmeksizin Mart ayi baslarina kadar agaç üzerinde birakilabilir. Bu geçci özelligi nedeniyle son yillarda dikkatleri üzerine çeken bir meyvedir. Nakliye ve depolamaya dayaniklidir. Fas tarafindan ABD ve Kanada gibi Ülkelere ihraç edilmektedir. Ülkemiz için yeni bir mandarin çesidi olan Nour, pazara meyve arz periyodunu uzatmak açisindan üzerinde durulmasi gereken bir çesit olarak görülmektedir. Ülkemizde adaptasyon çalismalari henüz yapilmamis bir çesittir.

LIMONLAR

Mevcut turunçgil üretimimizin %20'sini limonlar olusturur. Baslica önemli limon çesitleri ve özellikleri asagida kisaca verilmistir.

INTERDONATO

Interdonato limon çesidinin, bir limon x agaç kavunu melezi oldugu kabul edilmektedir. Türkiye, dünyada en fazla interdonato limon çesidini üreten ülkedir ve bu çesit, toplam limon üretimimizin 1/3'ünü olusturur.

Agaçlari orta kuvvetli ve dikensize yakindir. Orta verimli ve verimliligi düzensiz bir çesittir. Periyodisiteye egilimi vardir. Meyve kabugu açik yesil, parlak, düzgün ve incedir. Meyve eti yesilimsi - sari renktedir. Meyve sekli, genis uzun, silindiriktir. Meme kismi tipik olup bir tarafa yatiktir (Sekil 14).

Interdonato limonu

Sekil 14. Interdonato limonu

Türkiye'de yetistirilen limon çesitleri içinde en erkenci olanidir. Olgunlasma Eylül-Ekim aylari arasindadir. Muhafazaya elverisli bir çesit olmasina karsin, erkenciligi nedeniyle depolama yapilmaz. Hasada meyvelerde %30 usare düzeyine ulasildigi zaman baslanir ve dis pazardaki taze limon boslugunu doldurur. Bu nedenle Türkiye'nin limon ihracatinda önemli bir payi vardir. Uçkurutan hastaligina oransal olarak dayaniklidir. Meyveler olgunlastiktan sonra agaç üzerinde uzun süre bekletilirse irilesir ve pazar degerini yitirir. Dikim alanlarindaki artis hizi son yillarda azalmistir.

KÜTDIKEN

Türkiye'de üretilen en eski limon çesidi olup, üretimi ve depolamasi en fazla yapilan bir çesittir. Çok üstün meyve kalitesine sahiptir.

Meyve kabugu düzgün, parlak, meyve etine siki bagli, yesil sari veya limon sarisi renktedir. Meme kismi fazla gelismemistir. Meyve elips seklindedir. Çekirdeklidir. Bol sulu ve yüksek asitlidir (Sekil 15).

Yüksek verimlidir ve düzenli meyve verir. Agaçlari orta kuvvette büyür. Meyvelerin agaç üzerinde dagilimi düzgündür. Orta mevsim çesididir. Depolamaya uygun oldugu için Kasim ayindan Subat ayina kadar hasat edilebilir. Uygun kosullarda hasat edilen, paketlenen ve depolanan bu çesit 9 ay süre ile muhafaza edilebilir. Ancak uçkurutan hastaligina hassastir. Daha çok Içel ve Hatay illerinde yetistirilir. Ürgüp ve Göreme'nin dogal kaya magaralarinda depolandigi için yatak limonu adini alir.

Kütdiken limonu

Sekil 15. Kütdiken limonu

LAMAS

Türkiye'nin eski bir limon çesididir. Adini yetistirildigi yer olan Lamas vadisinden almistir.

Meyve kabugu, yesil sari veya limon sarisi renkte, düzgün, parlak ve orta kalinliktadir. Meyve sekli uzun silindiriktir. Sap kisminda hafif boyun halkasi vardir. Meyveleri stil ucuna dogru düzgün ve sivrilen belirgin bir memesi vardir. Verimli ve sulu bir limon çesididir. Az çekirdeklidir. Türkiye'de üretilen en kaliteli limon çesididir.

Agaçlari kuvvetli büyür. Orta mevsim çesididir. Hasada Kasim ayinda baslanir. Ekoloji disina çikarildiginda kalite önemli ölçüde düser. Uçkurutan hastaligina duyarlidir. Depolamaya elverislidir.

ITALYAN MEMELI

Adindan da anlasilacagi gibi Italyan kökenli oldugu sanilan, Türkiye'ye giris tarihi bilinmeyen eski bir yerli limon çesididir. Dogu Akdeniz bölgesinde "Italyan Memeli" Bati Akdeniz Bölgesinde "Demre Dikensiz" veya "Kara Limon" olarak adlandirilir. Türkiye'de üretimi en yaygin üç limon çesidinden biridir.

Meyve kabugu, limon sarisi renkte, hafif pürüzlü, orta kalinliktadir. Meyveler topaç seklinde, memesi belirgin kisa ve sivridir. Az çekirdeklidir. Çok verimlidir. Her yil bol ve düzenli ürün verir. Uç kurutan hastaligina dirençlidir. Hasat zamani Kasim-Ocak aylaridir. Tüm Akdeniz bölgesinde yetistirilmektedir.

MOLLA MEHMET

Daha çok Mersin ilinde yaygin olarak yetistirilmektedir. Kökeni üzerinde belirgin bir bilgi yoktur.

Meyve kabugu sari renkli, girintili çikintili ve orta kalinliktadir. Sap tarafinda belirgin bir boyun bulunur. Meyveler eliptik sekilli olup, meme küt ve kaba yapilidir (Sekil 16). Yüksek verimli ve düzenli meyve veren bir çesittir. Uç kurutan hastaligina nispeten dayaniklidir.

Molla Mehmet limonu

Sekil 16. Molla Mehmet limonu

KIBRIS

Bu limon çesidi daha çok Alanya, Anamur yöresinde yaygindir. Kibris'tan getirildigi sanilmaktadir.

Meyve kabugu sari renkli, parlak, dalgali ve orta kalinliktadir. Meyveler oval-silindirik sekillidir. Sap kisminda belirgin sayilabilecek boyun bulunmasina karsin meme yok denecek kadar küçüktür. Kaliteli bir çesittir. Az çekirdeklidir. Çok erken ürüne yatan bu çesidin agaçlari oldukça verimlidir. Meyveler Kasim ayi ortalarindan itibaren olgunlasir. Depolamaya fazla elverisli degildir.

ALTINTOPLAR

Altintoplar, mevcut turunçgil üretimimizin %5'ini olusturmaktadir. Baslica çesitler ve özellikleri sunlardir.

MARSH SEEDLESS

Florida'da Ducan altintopunda meydana gelen mutasyon sonucunda elde edilmistir. Ülkemizde yetistiriciligi yapilan en eski beyaz altintop çesitlerinden biridir.

Meyve kabugu, sari renkte, düz parlak ve incedir. Tam verimdeki agaçlarin meyveleri bir örnek ve salkim seklindedir. Kabuk meyve etine siki baglidir. Meyve hafif basik, yuvarlak sekillidir. Meyve eti gevrek, sulu aromali ve açik sari renklidir. Çekirdeksizdir (Sekil 17).

Çok verimlidir. Periyodisite egilimi yoktur. Orta geçci bir çesit olup, hasat zamani Ocak ortasi-Mart basidir. Meyveler agaç üzerinde uzun süre kalabilir. Muhafaza ve tasimaya elverislidir.

Türkiye'de altintop üretiminin büyük çogunlugu bu çesitle yapilmaktadir. Ancak, son yillarda, renkli altintop çesitlerine olan ilginin artmasiyla, önemi giderek azalma egilimi göstermektedir.

Marsh Seedless altintopu

Sekil 17. Marsh Seedless altintopu

RED BLUSH (RUBY)

Amerika'da tomurcuk mutasyonu sonucunda elde edilmistir. Meyve kabugu pembemsi - sari ve hafif pürüzlüdür. Kabuk meyve etine orta siklikta baglidir. Meyveler basik, yuvarlak, salkim seklinde ve orta iriliktedir. Meyve eti rengi açik pembe veya pembedir (Sekil 18). Agaç taci içinde günes görmeyen meyvelerde daha iyi renklenme meydana gelir. Meyveler birbirine degdigi yerde kirmizi yanak olusur. Çekirdeksizdir.

Red Blush altintopu

Sekil 18. Red Blush altintopu

Tasimaya elverisli, sulu, aromali ve kaliteli bir çesittir. Orta mevsim çesidi olup, meyveler Aralik-Ocak ortasinda hasat edilir. Dört ay süreyle depolanabilir. Her yil düzenli meyve verir. Türkiye'de Marsh Seedless altintopundan sonra en çok yetistirilen çesittir.

STAR RUBY

Amerika'da Hudson çesidinin tohumundan yapay mutasyonla elde edilmistir. 1981 yilinda Adana'dan Türkiye'ye girmistir.

Meyve kabugu, kirmizimsi renkte, pürüzsüz ve incedir. Kabugun meyve etine bagliligi sikidir (Sekil 19). Meyve kabugu ve meyve eti kirmizi renklidir. Taç içinde günes görmeyen meyvelerde daha iyi renk tesekkül eder. Agaçlari orta verimlidir. Asidi diger altintoplara göre daha düsüktür. Çok sulu ve lezzetlidir. Türkiye'de hizli yayilma egilimindedir. Ihracati en çok yapilan çesitlerden biridir. Ancak Dünya'da yetistiriciligi en zor olan altintop çesididir. Yetistiriciligi problemlidir. Yavas büyür, dallari çok sik ve bol yaprakli oldugundan meyvenin büyümesini önler. Kök çürüklügüne duyarlidir. Sicak iklimlerde günes yanikligina asiri duyarlilik gösterir. Soguk geçen kis aylarinda uç yapraklarda klorofil parçalanmasi nedeniyle sari-beyaz renk açilmalari olusur. Meyveler depolanmaya elverisli degildir. Meyveleri Aralik-Ocak aylarinda olgunlasir. Daha çok taze olarak tüketilmeye elverislidir. Son yillarda ülkemizde bu çeside olan ilgi azalmaya baslamistir.

Star Ruby altintopu

Sekil 19. Star Ruby altintopu

HENDERSON

Amerika'da 1951 yilinda meydana gelen donlardan olusan göz mutasyonu sonucu Teksas'ta ortaya çikmistir. 1984 yilinda Adana'dan Türkiye'ye girmistir.

Star Ruby'e benzer, ancak Star Ruby'den daha verimli ve ekolojiye daha uyumlu bir renkli altintop çesididir. Tadi ve görüntüsünden dolayi taze tüketime elverislidir. Acilik faktörü azdir. Marsh Seedless ve Red Blush'dan daha erken hasat edilir. Meyve kabugu açik kirmizi renkli, meyve eti koyu kirmizidir. Meyveler, basik yuvarlak, salkim seklinde ve orta iriliktedir. Çekirdeksizdir.

Türkiye'de yeni bir çesit olmasina karsin, hizli sayilabilecek sekilde yayilmaktadir.

OROBLANCO

Amerika'da yapay melezleme yoluyla elde edilmis bir çesittir. 1984 yilinda Adana'dan Türkiye'ye girmistir.

Meyve kabugu sari, eti ise açik saman sarisi renginde yumusak ve gevrektir. Meyveler basik yuvarlak, fakat sap tarafina dogru hafif konik sekilli ve iridir (Sekil 20). Meyveler sekil bakimindan bir örnek degildir. Marsh Seedless’e göre seker miktari yüksek asit miktari düsük, tatli ve dört hafta erkenci bir çesittir. Hasat dönemi Ekim-Kasim dönemi olup en erkenci altintop çesididir.

Türkiye için yeni bir çesittir. Degisik ekolojilerde denenmektedir.

Oroblanco altintopu.

Sekil 20. Oroblanco altintopu.

RIO RED

En son gelistirilen renkli, altintop çesididir. Ruby red'ten tomurcuk mutasyonu sonucunda ortaya çikmistir.

Meyve kabugu koyu kirmizi renkte ve pürüzlüdür. Meyve eti, koyu kirmizi renkte sulu ve gevrektir. Meyveler uzunumsu yuvarlaktir. Kabuk meyve etine siki yapisiktir. Çekirdeksizdir. Meyveler yari kurak veya kurak iklimlerde sekil bozuklugu gösterir. Geçci bir çesit olup Ocak-Subat aylarinda hasat edilir.

Türkiye için yeni bir çesit olup, geçci renkli altintop isteyenler için uygun olabilecek bir çesittir.

Facebook'ta Yayınla>
Soru / Yorum Eklemek içinTıklayınız
..:: Sorular / Yorumlar ::..
Yazan : mehtap
Yazılış Tarihi : 17.11.2014 16:04:19
  Ege Bölgesi'nde(Tire"yetişen ve keppat adıyla bilinen yeşil renkli ve beyin görünümünde girintili çıkıntılı bir yapıya sahip turunçgilin bitki literatüründeki adını öğrenmek istiyorum.Yardımınız için şimdiden teşekkürler.
Cevap vermek için tıklayınız...
------------------------

Soru veya Yorum Eklemek için tıklayınız



Bu konuyla ilgili tüm soru ve yorumları Görmek için Tıklayınız.



Ne? nedir? Nasıldır? Nasıl yapılır? Ne zaman yapılır?
Copyright - Tarım Kütüphanesi - 2007