SÜT VERIMINI ETKILEYEN FAKTÖRLER

Ineklerde süt verimi çesitli faktörlerin etkisi altindadir. Bu faktörleri irk, yas, canli agirlik, laktasyon dönemi, günlük sagim sayisi, kizginlik, beslenme, çevre isisi, buzagilama mevsimi, kuruda kalma süresi, hastaliklar ve eksersiz olarak sayabiliriz.

8.1. IRK

Süt verimini belirleyen temel bir faktördür. Çevre sartlari ne kadar iyilestirilirse iyilestirilsin genetik yapinin belirledigi tavan sinirin üstüne çikilamaz. Genetik yetenek bakim ve beslenmeyle desteklenmedikçe iyi sonuç alinmadigi gibi, genetik yetenegi olmayan ineklerden de uygun verimi almak mümkün degildir. En çok süt veren irklar kültür irklaridir. Kültür irklarindan Siyah Alacalar 6000-9000 kg, Esmerler 5000-7000 kg, Simentaller 5000-7000 kg ve Jerseyler 4000-5000 kg yillik süt vermektedir. Yerli irklarimizin süt verimleri düsüktür. Yerli irklarimiz arasinda süt verimi en iyi olan Güney Anadolu Kirmizisidir ve yillik 1500-2500 kg süt verir.

8.2. YAS

Bir inegin süt verdigi döneme ‘’Laktasyon’’ denir. Laktasyon sayilarinin ilerlemesine paralel olarak ineklerin süt verimlerinde de bir artis olur. Ilk laktasyonda düsük olan süt verimi her geçen yil artar. Bu artis 4. laktasyona yani 6-7 yasina kadar sürer. 4. laktasyondan sonra süt verimi tekrar azalmaya baslar.

8.3. CANLI AGIRLIK

Ayni irktaki iri yapili inekler daha fazla süt verirler. Canli agirlik ile süt verimi arasindaki iliskiden söz edildigi zaman ayni yastaki ve ayni irktaki inekler dikkate alinmalidir. Iri yapili irklar, iyi kaliteli ve zengin çayirlara daha çok gereksinim duyarlar.

8.4. LAKTASYON DöNEMI

Ineklerde süt verimi dogumu takip eden ilk günlerde artmaya baslar ve bu artis sagimin ilk 2 ayinda en yüksek noktaya ulasir. Ikinci aydan sonra süt verimi yavas yavas düsmeye baslar, süt verimindeki düsüs aylik olarak % 10-15 arasinda degisir. Daha iyi yönetilen ve dengeli beslenen sürülerde bu düsüs daha az olur. Laktasyonun sonlarina dogru süt verimi azalir.

8.5. GÜNLÜK SAGIM SAYISI, ARALIGI VE SÜRESI

Süt sigirciliginda genel olarak günde iki kez 12 saat ara ile sagim uygulanir. Sagim sayisinin artmasi ile süt veriminde de artma meydana gelir. Günde ikiden fazla sagim yüksek besleme düzeyinde ve yüksek verimli inekler de yapilmalidir. Düsük besleme düzeyi uygulanan sürülerde ve düsük verimli ineklerde sagim sayisinin artmasi ile süt veriminde çok az artis olmaktadir. Buda isçilik giderlerini karsilamayabilir. Sagimin 6-7 dakika sürmesi idealdir. Sagim süresinin 4 dakikadan az olmasi verimin azalmasina yol açar. Sekiz dakikadan fazla sagim ise strese yol açip enfeksiyonlara yakalanma sansini artirir.

Süt sagimi yapilan bir inek

Resim 8.1. Süt sagimi yapilan bir inek

8.6. KIZGINLIK, GEBELIK VE IKIZ DOGUM

Ineklerde 21 gün araliklarla tekrarlanan ve 24 saat süren kizginlik sirasinda, süt veriminde bir azalma olur. Inek gebe kaldiktan sonra hormonlarin etkisi ile yine süt verimi azalir. Bu azalma gebeligin 5. ayinda kendini hissettirir, gebeligin son döneminde süt verimi dikkate deger derecede düser. Ikiz dogumun da süt verimini azalttigi bildirilmektedir.

8.7. BESLENME

Yüksek bir süt veriminin saglanmasi için hayvanin gereksinim duydugu besin maddelerinin yeterli ve dengeli bir sekilde saglanmasi gerekir. Süt inekleri hem süt verdikleri dönemde, hem de kuruda kaldiklari dönemde miktar ve kalite olarak belli bir oranda yem almalidirlar. Rasyon adini verdigimiz bu oran günde 20 litreye kadar süt veren ineklerde daha kolay ayarlanabilir. Ancak 20 litreden fazla günlük süt verimi olan ineklerde rasyona mutlaka bazi yem katki maddeleri katmak gerekir.

Kaba yem yiyen hayvanlar

Resim 8.2. Kaba yem yiyen hayvanlar

Laktasyonun ilk birkaç aylik döneminde, yemdeki enerji mümkün oldugu kadar yüksek tutulmalidir. Zengin ve iyi çayirlar ineklerin günde 7 kg kadar süt vermelerini saglayabilir. Verilen kesif yemin her 1 kg’i için 2,5 kg süt beklenir. Hayvanlarin istedikleri an su içebilecekleri sekilde önlerinde su bulunmasi saglanmali, suyun temiz ve çok soguk olmamasina dikkat edilmelidir.

Merada beslenen hayvanlar

Resim 8.3. Merada beslenen hayvanlar

Laktasyon sonundaki ve kuru dönemdeki asiri besleme dogum sonrasi yem aliminin düsük olmasina neden olur. Ayrica basta ketosis olmak üzere bazi metabolik hastaliklarin artmasina yol açar. Dogal olarak bu durum yüksek süt veriminin düsmesine neden olur. Bazi zehirli tohumlarin, mikotoksinlerin veya yabanci maddelerin yenmesi ani süt düsüslerine neden olur. Kesif yem oraninin çok yüksek olmasi da iskembe dengesini bozarak süt veriminin düsmesine neden olur.

8.8. ÇEVRE ISISI

Sütçü irklar için en uygun isi ortami 5-15 °C dir. Bu isi araligindaki degismeler süt veriminde dikkate deger düzeyde bir farka neden olmaz. Çevre isisinin artmasi ile yem tüketimi ve dolayisiyla süt verimi azalir. Süt verimindeki azalma çevre isisinin 25 °C’nin üzerine çikmasi ile belirgin hale gelir. Ufak yapili irklar, iri yapili irklara göre çevre isisina daha dayaniklidir. Jerseyler, Esmerlere ve Siyah Alacalara göre çevre isisindaki artisa daha dayaniklidir. Isi artmasinin aksine isi azalmasinda iri yapili irklar, ufak yapili irklara göre daha dayanikli olurlar.

8.9. BUZAGILAMA MEVSIMI

Sonbaharda buzagilayan ineklerden en yüksek, yazin buzagilayanlardan ise en düsük düzeyde süt verimi alinir. Sonbahar ve kisin buzagilayan inekler laktasyonun normal seyrine uygun bir sekilde ilk 3-4 ay yüksek düzeyde süt verirler. Bu süreyi izleyen ilkbaharla birlikte çayirlar gelisir ve çayirlardan yararlanan sagmal inekler yüksek süt verim düzeyini mevsim boyu koruyabilirler. Yazin buzagilayan hayvanlar ise genellikle sararmis ve vakti geçmis çayirlarla karsilasirlar. Ilk 2-3 ay yüksek olan süt verim düzeyi kis mevsiminde iklim, yem ve olumsuz çevre sartlari karsisinda düser. Buna bagli olarak laktasyon süt verimi de düsük olur. Yani en fazla süt sonbaharda buzagilayan, sonra kisin ve ilkbaharda buzagilayan ineklerden alinir. En az sütü ise yazin buzagilayan inekler verirler.

8.10. KURUDA KALMA SÜRESI

Laktasyon dönemi sonunda memede süt salgilanmasinin durmasi olayina inegin kuruya çikmasi denir. Kuruya çikma ile bir sonraki buzagilama arasindaki sürede kuru dönemdir. Kuru dönem, hayvan vücudunun ve meme dokusunun dinlenmesi, bir sonraki laktasyona hazirlanmasi için gereklidir. 10 ay sagilip 2 ay kuruda birakilan ineklerin süt verimi daha fazla olur.

8.11. HASTALIKLAR

Süt inekleri saglikli bir meme, ayak ve iskembe yapisina sahip olduklari zaman saglikli ve bol süt verirler. Görünen veya gizli sindirim bozukluklari ile mastitis (meme iltihabi) olaylari süt ineklerinin verimini azaltir. Ineklerde mastitis, siddetine göre % 5-25 oraninda süt azalmasina sebep olur. Ayak hastaliklari, tirnak çürügü ve tirneklerin uzamasi süt verimini düsürür. Iç ve dis parazitler kansizliga yol açarak süt verimini düsürebilir.

8.12. EKSERSIZ

Her gün yapilacak orta derecede hareket ineklerde süt veriminin artmasina yol açar. Barinaklarda devamli bagli tutulan inekler günde en az bir kez serbest birakilarak gezinmeleri saglanmalidir. Bu gezinme vücut isisinin dengelenmesi içinde önemlidir. Çok fazla veya daha az eksersiz süt verimini azaltir.

Facebook'ta Yayınla>
Soru / Yorum Eklemek içinTıklayınız
..:: Sorular / Yorumlar ::..
Yazan : Bahadir altunbilek
Yazılış Tarihi : 27.5.2017 07:53:33
  Saygı değer hocam bir montofon ineğim var. Akşam sagiminda. Sütü birden yüksek derece de düştü. Ve her sabah en erken o kalkardı ve aşırı iştahı olan bi hayvandi. Ne yemini yemis nede ayaga kalkmıştı . Yemde çok az yiyor sütüne çok düşük .acaba mide sindirim durmuş olabilirmi .sabah diskisini biraz yaptı. ACÄ°L Cevap verirseniz sevinirim Selamlar saygilar / Erzincan
Cevap vermek için tıklayınız...
------------------------
Yazan : derya yilmaz
Yazılış Tarihi : 21.2.2016 01:57:09
  Merhabalar ben günde 10 süt veriyorum sutcuye ve içinde hep śu çıkıyor bişey katmama rağmen bu sefer yemini çoğalt dediler cogaltim bu sefer süt cogaldi ama suteki şu orani yine aynı yine şikayet var ne yapmak lazım inekte çok su içiyor o sütundeyerini aartacak bir yöntem Care varmıdır cvp bekliyorum çok sagol
Cevap vermek için tıklayınız...
Cevaplama Tarihi : 16.4.2016 10:08:48 
Cevaplayan : Hüseyin Peker  
Muhtemelen ineğiniz yeterince kaba yem yemiyor. Kaba yem oranını yükseltin.
 
------------------------
Yazan : Ali kesik
Yazılış Tarihi : 17.12.2011
  Bir inegin ikiz buzaga yapması için her sabah 2 adet yumurta verilmektedir son 3 ay kala yumurta inek ve düvelerin yumurta kanalını açar düzenli olarak verildiginde ikız buzaga meydana gelir not bir inek ikiz buzaladında bir daha yumurta verilmemektedir
Cevap vermek için tıklayınız...
Cevaplama Tarihi : 3.2.2013 22:28:10 
Cevaplayan : melih 
yumurtaları nasıl verıcez son 3 ay kala derken neye 3 ay kala oldugunu belırtırmısınız 
Cevaplama Tarihi : 8.10.2015 20:04:37 
Cevaplayan : dursun tozman 
ne kadar sacma olaylarla ugrasiyorsunuz ilk once inegin cinsi ve onceden bu ihegin ailesinde boyle bir dogum olmusmu ona gore olur bu isler yumurtayla soganla olcak is degil bunlar akilli olun okuyun arastirin 
------------------------

Soru veya Yorum Eklemek için tıklayınız



Bu konuyla ilgili tüm soru ve yorumları Görmek için Tıklayınız.



Ne? nedir? Nasıldır? Nasıl yapılır? Ne zaman yapılır?
Copyright - Tarım Kütüphanesi - 2007