ÖRTÜALTI SEBZE HASTALIK VE ZARARLILARI

Hastalik ve zararlilar için çok uygun bir ortamin (sicaklik ve rutubet açisindan) olustugu seralarda çok dikkatli olmayi ve bilinçli mücadele yapmayi unutmayalim.

Amacimiz bol verim, kaliteli ürün ve kârli sebzecilik ise örtüalti sebze hastalik ve zararlilarini iyi tanimak ve iyi mücadele yapmak zorundayiz.

Iste bu dersimizde seralarda önemli derecede ekonomik kayiplara neden olan bazi hastalik ve zararlilari taniyacagiz.

Unutmayalim ki asiri ve bilinçsiz yapilan ilaçlama büyük ekonomik kayiplara sebep olur.

SEBZELERDE BEYAZ ÇÜRÜKLÜK HASTALIGI

BELIRTILERI NASIL?

Hastalik, bitkinin özellikle kökbogazinda, kökbogazina yakin yerlere ve daha yukari kisimlarin, uç alma yerlerinde pamuga benzer beyaz bir küf tabakasi olusturur. Hastalanan yerde yumusak çürüklük olur, bitki solar ve ölür. Zamanla bitkinin hastaliga yakalanan yerinde , düzensiz sekilli, oldukça sert, dayanikli yapilar meydana gelir.

Domates gövdesinde beyaz çürüklük gövde içinde dayanikli dokular.

sekil 1.Domates gövdesinde beyaz çürüklük gövde içinde dayanikli dokular.

YILDAN YILA CANLI KALIR

Hastaligi yapan mantar yildan yila, ölü veya canli dokular içinde ve yaygin olarak yukarida sözü edilen dayanikli yapilar yoluyla geçer.

HANGI SEBZELERDE ZARARLI?

Hastalik seralarda yetistirilen, domates, hiyar, patlican, biber, marul, fasulye vb. pek çok sebzede görülür.

Hiyar gövdesinde beyaz çürüklük.

Sekil 2. Hiyar gövdesinde beyaz çürüklük.

MÜCADELEDE KÜLTÜREL ÖNLEMLER ÖNEMLIDIR

- Seralarda iyi bir havalandirma yapilmali ve asiri neme engel olunmalidir.

- Fazla sulamadan ve sik dikimden kaçinilmalidir.

- Hasattan sonra bitkiler sökülüp, imha edilmeli,w mantarin dayanikli yapilarinin topraga karismasi önlenmelidir.

- Saglikli ve kuvvetli bitki elde etmek amaciyla dengeli gübreleme yapilmalidir.

Patlican kökbogazinda beyaz çürüklük.

Sekil 3. Patlican kökbogazinda beyaz çürüklük.

KIMYASAL MÜCADELE FIDELIKTE BASLAR!

öncelikle fidelik ve seralarda topragin dezenfeksiyonuna önem verilir. Bitki ilaçlamasinda Procimydone 50, Iprodion 50, Vinclozolin 50 (75 g/100 It), Captan 50 (250 g/100 It) etkili maddeli ilaçlardan kullanilmalidir.

SEBZELERDE GRI KÜF HASTALIGI

BELIRTISINI TANIYALIM

Hastalik bitkinin yaprak, meyve, çiçek ve gövdesinde belirtiler olusturur. Belirtiler önce haslanmis gibi bir doku yumusamasi seklinde baslar, daha sonra mantar hasta bölge üzerinde gri renkli küf örtüsü meydana getirir.

Patlicanda gri küf hastaligi.

Sekil 4. Patlicanda gri küf hastaligi.

BEYAZ ÇÜRÜKLÜK GIBI MÜCADELE

Bu fungusun konukçulari, kisi geçirisi ve mücadelesi beyaz çürüklük hastaliginda oldugu gibidir.

Domates meyvesinde gri küf.

sekil 5. Domates meyvesinde gri küf.

SERA SEBZELERINDE SOLGUNLUK HASTALIKLARI

ÖNEMLI BELIRTISI

Hastaligin belirtileri alt yapraklardan baslayarak üst yapraklara dogru ilerleyen solma ve pörsüme seklindedir. Bitkinin odunsu gövde dokusunun rengi bozulur, kahverengilesir. Zamanla bitki tümüyle solar ve ölür. Hastaliga neden olan funguslar toprakta yasarlar.

Domateste solgunluk ve gövdedeki kahverengilesme (Fusarium).

sekil 6. Domateste solgunluk ve gövdedeki kahverengilesme (Fusarium).

DOMATES-HIYAR VE PATLICANA DIKKAT!

Hastalik seralarda yetistirilen domates, hiyar ve patlicanda önemli verim kayiplarina neden olmaktadir. Seralarda özellikle hiyarlarda görülen kök çatlamalarina toprak mantarlarinin neden oldugu bir hastaliktir.

Domateste diger bir solgunluk hastaligi (Verticillium).

Sekil 7. Domateste diger bir solgunluk hastaligi (Verticillium).

MÜCADELESI KÜLTÜREL ÖNLEMLERE BAGLIDIR

- Dayanikli çesitler yetistirilmelidir.

- Karik üstüne dikim yapilmali, sulama suyunun kökbogazi çevresinde birikmesi önlenmelidir.

- Dengeli gübreleme ve iyi bakim yapilmalidir.

- Sulama suyu temiz olmalidir.

- Tarlada kalan bitki artiklari toplanip yakilmalidir.

- Yabanci otlar temizlenmelidir.

- Hastaligin daha önce görüldügü yerlerde dikimden önce sera topragi ve fidelik ilaçlanmali, ekim nöbeti uygulanmalidir.

Patlican bitkisinde solgunluk.

Sekil 8. Patlican bitkisinde solgunluk.

ETKILI ILAÇ YOK AMA

Solgunluk hastaligi görüldükten sonra uygulanabilecek etkili bir ilaç bulunmamakla birlikte kök diplerine Benomyl 50, Maneb 80 (100g/100 It) Thiram 80 (200 g/100 It), Carbendazim 50 (50-100 g/100 It) etkili maddeli mantar ilaçlari uygulanmaktadir.

TOPRAK FÜMIGASYONU SART

Toprak mantarlarinin neden oldugu kök çürüklük hastaliklarina karsi toprak ilaçlamasinda metilbromid+kloropikrin (% 98+% 2) 60-100 g/m2, Basamid granulat 50-60 kg/da vb. uygulanir. Fumigasyon yapilan topragin tavda olmasi, sicakliginin 10°C'nin altinda olmamasi gerekir. Fümigasyonu bilen kisilerin yapmasi insan sagligi ve uygulamanin basarisi açisindan gereklidir. Bilgili olmayan kisi kesinlikle ilaçlama yapmamalidir.

Hiyarda solgunluk hastaligi sonucu kök çatlamasi.

Sekil 9. Hiyarda solgunluk hastaligi sonucu kök çatlamasi.

BIBERLERDE KÖKBOGAZI YANIKLIGI HASTALIGI

BIBER ÜRETICILERININ ANA SORUNU

Bu hastalik etmenide, solgunluk hastaliklarinda oldugu gibi toprak kaynaklidir.

Mantar genç fidelerde çökerten yapar. Daha yasli bitkilerde ise, bitki meyve ile yüklü oldugu dönemde kök bogazinda meydana gelen yara veya yaniklik sonucu solma, kuruma ve sonuçta ölüm görülür. Sicak ve nemli havalar hastalik gelisimini tesvik eder.

Biber fidelerinde kök bogazi yanikligi.

Sekil 10. Biber fidelerinde kök bogazi yanikligi.

KÜLTÜREL ÖNLEMLER GEREKLI

Toprakta bulunan diger mantarlarda oldugu gibi bu hastalik etmeni içinde kültürel önlemlere önem verilmelidir.

- Temiz fide topraginda temiz fide yetistirilmelidir.

- Sulama suyu üreticinin temiz kuyu suyu olmalidir.

- Asiri ve sik sulamadan kaçinilmalidir.

- Karik sirtina dikim yapilmalidir.

- Karik boyu kisa tutulmali, bir karik diger bir karigin artik suyu ile sulanmamalidir.

- Tarlanin tesviye ve drenaji iyi yapilmalidir.

- Asiri azotlu gübrelemeden kaçinilmalidir.

- Hastalik görüldügünde bitki derhal sökülerek yakilmali, hasattan sonra da bütün bitki artiklari sökülerek yakilmalidir.

- Toprak iyi yanmis çiftlik gübresi uygulamasi ile organik madde yönünden zenginlestirilmelidir.

Biber kök bogazi yanikligi hastaliginin tarladaki zarari.

Sekil 11. Biber kök bogazi yanikligi hastaliginin tarladaki zarari.

YINE ETKILI ILACI YOK

Hastalik görüldükten sonra yapilacâk ilaçlamalarla beklenilen basari saglanamamakla beraber, Mancozeb 50 (200 g/da), Orthodifolatan 80 (200 g/da) ve Propamocarb 70 (250 ml/da vb. etkili maddeli. Ilaçlar kök dibine uygulanmaktadir.

SEBZELERDE ERKEN YAPRAK YANIKLIGI HASTALIGI

BELIRTISI TIPIK

Kara lekede denilen bu hastalikta yaprak lekeleri tipiktir. Genellikle alt yapraklardan baslayan bu lekeler dairevi, kahverengi ve iç içe halkalar seklindedir. Hasta yapraklar sararir ve düserler. Bitkinin gövde, dal ve yaprak saplari üzerinde elips seklinde, iç içe halkali ayni lekeler olusur.

Domateste erken yaprak yanikligi belirtisi.

Sekil 12. Domateste erken yaprak yanikligi belirtisi.

TOHUM-TOPRAK VE BITKI ARTIKLARI ILE TASINIR

Mantar, hasta bitki artiklarinda, toprakta, ayrica tohum kabugu altinda kislayâbilir, yildan yila geçiste yabanci otlarda rol oynayabilir.

Hastalik domateste, ayrica patlicanda ve biberde özellikle iyi havalandirilmayan seralarda çok zarar verir.

KÜLTÜREL ÖNLEM SARTTIR

- Temiz tohum, kullanilmali, fidelik ve seralar asiri neme engel olmak için sik sik havalandirilmalidir.

- Dengeli sulama, gübreleme ve bakim islemleri ile bitkiler saglikli tutulmalidir.

- Hastalikli fide ve bitkiler imha edilmelidir.

Domates yaprak sapinda erken yaprak yanikligi.

Sekil 13. Domates yaprak sapinda erken yaprak yanikligi.

ILAÇLI MÜCADELE ETKILIDIR

Kimyasal mücadelesinde, Propined 70 (300 g/ 100 It) Metiram 80, Maneb 80, Mancozeb 80 (200 g / 100 It) Bakiroksiklorid 84-85 (500 g / 100 It) etkili maddeli ilaçlardan biri ile bitki yüzeyi tamamen ilaçlanmalidir.

SEBZELERDE YAPRAK KÜFÜ HASTALIGI

DOMATES, BIBER VE PATLICANDA ZARARLARI

Hastalik, yapraklarin üst yüzeylerinde küçük, açik yesil yada sarimsi bölgeler olarak baslar. Hemen sonra alt yüzeyde üst yüzeydeki lekenin karsisini zeytin rengi erguvani arasi renklerde küf kitlesi kaplar. Hastalik ilerledikçe yapraklar kurur ve bitki ölür. Çiçek sapi ve yapraklarinin hastalanmasi, çiçeklerin meyve tutmamasina yada olusan meyvelerin düsmesine neden olur. Hastalik domateste, ayrica biber ve patlicanda görülür.

Domates meyvesinde erken yaprak yanikligi.

Sekll 14. Domates meyvesinde erken yaprak yanikligi.

KÜLTÜREL ÖNLEM + ILAÇ

Bu hastaligin mücadelesinde erken yaprak yanikligi hastaliginda alinan kültürel önlemler alinmalidir. Ayrica, Maneb 80, Captan 50 (200-300 g / 100 It) etkili maddeli ilaçlar kullanilmalidir.

DIGER HASTALIKLARI HATIRLAYALIM

örtüalti sebze yetistiriciliginde görülen fide kök çürüklükleri, özellikle hiyarda görülen mildiyö (sari leke), külleme, antraknoz hastaliklari, domates, biber ve hiyarda görülen bakteriyel hastaliklarin belirtileri ve mücadele yollari açik alanda yetistirilen sebzelerde oldugu gibidir.

Patlican yaprak ve meyvesinde erken yaprak yanikligi belirtileri.

Sekil 15.Patlican yaprak ve meyvesinde erken yaprak yanikligi belirtileri.

HORMON KULLANMAYIN

Hastaliklarla mücadelede kimyasal ilaçlarin kullanimi ve uygun olmayan hava kosullarinda meyve tutumunu arttirmak için hormon uygulamalari ülkemiz yaninda pek çok ülkede yapilmaktadir. Ancak burada önemli olan hormonu ve ilaci zamaninda, dozuna, tavsiye edilen aralikta ve sekile uygulamaktir. Hormonun fazla ve yanlis uygulamasi meyvelerin seklini bozar, içini bosaltir, bitkiler deforme olur.

ORGANIK SEBZE

Hormon ile büyütülen ürünlerin insan sagligina zararli oldugunu unutmayin. Son yillarda gelismis ülkelerde hormon, ilaç, gübre... gibi hiçbir kimyasal madde kullanilmadan üretilen ve Organik Sebzecilik adi verilen yetistirme yöntemine hizla geçilmektedir. Ülkemizde de meyvecilik ve sebzecilikte organik üretime ilgi giderek artmaktadir. Çünkü organik ürünler yüksek fiyat ile satilmakta ve geliri yüksek olmaktadir.

Domateste yaprak küfü hastaligi.

Sekil 16. Domateste yaprak küfü hastaligi.

ILAÇ UYGULAMASI DIKKAT ISTER

Kimyasal ilaçlarin fazla, yanlis uygulanmasi, son ilaçlama ile hasat arasinda beklenilmesi gereken süreye uyulmamasi sonucu, üründe ilaç artiklari kalir. Bu durum, ürürün tüketilmesi yoluyla insan sagligina zararli olur. Bu nedenlerle, sebzeleri dogru ilaç ile zamaninda, dozunda ilaçlamalidir.

SEBZELERDE VIRUS VE VIRUS BENZERI HASTALIKLAR

Virüs ve virüs benzeri hastalik etmenleri insan ve hayvanlarda oldugu gibi tüm bitkilerde de çesitli hastaliklara neden olurlar. Bu etmenler normal isik mikroskobu ile görülemeyecek derecede küçük olup ancak elektron mikroskopta görülebilir.

BELIRTILERI ÇOK AÇIK

Sebzelerde hastalik olusturan virüs ve virüs benzeri etmenler genellikle bitkinin ölümüne yada ürünün kalite ve miktarinin azalmasina yol açarlar. Belirtileri su sekildedir;

Yapraklarda: renk açilmasi, mozayik desenleri, kivrilma, burusma, küçülme, gevreklesme.

Çiçeklerde: körelme, anormal sekillenme, irilesme ipliklesme.

Meyvelerde: küçülme, anormal renk ve sekillenme ya da meyve tutmama seklindedir.

Virüs belirtileri, besin maddesi noksanliklari yada ilaç zararlari belirtileri ile karistirilabilir. Bu nedenle karar vermeden bir uzmanina danisin.

Biberde virüs hastaligi belirtisi

Sekil. 17.Biberde virüs hastaligi belirtisi

ÖNEMLI VIRÜS HASTALIGI TANIYALIM

Domatesde: Tek ve çift virüslü çizgi hastaligi, tütün mozayik virüsü, stolbur (erkeklesme),

Domates yapraginda tütün mozaik virüsü belirtisi.

Sekil 18. Domates yapraginda tütün mozaik virüsü belirtisi.

Biberde: biber mozayik virüsü,

Patlicanda: patlican mozayik virüsü,

Fasulyede: fasulye adi mozayik virüsü, fasulye yaprak kivirciklik virüsü,

Baklada: benek ve solgunluk virüsleri,

Hiyar, kabak, kavun ve karpuzda: mozayik virüsü.

Patateste: patates yaprak kivrilma, çizgi ve x virüsleri bulunmaktadir.

Kavunda virus hastaligi belirtisi.

Sekil 19. Kavunda virus hastaligi belirtisi.

DAHA PEK ÇOK VIRUS HASTALIGI VAR

En önemlileri verilen bu hastaliklar disinda daha pek çoklari da bulunmakta olup sogan, kereviz, lahana, marul, ispanak, salgam gibi diger sebzelerde de çesitli virus ve virus benzeri hastaliklar zarar yaparlar.

VIRUS NASIL YAYILIR

Sebzelerdeki bu hastaliklar genellikle, tohumla, özsu ile, vektörlerle, bulasik bitki artiklarindan saglikli bitkilere tasinabilmektir. Bu nedenle mücadelede bu hususlara dikkat etmek ve en önemlisi saglikli veya sertifikali tohum kullanmak gerekmektedir.

Sayet herhangi bir virus hastaligi bitkilere bulasmis ise hiçbir tedavi seklinin olmadigini unutmayiniz.

ÖRTÜALTI YETISTIRICILIGINDE ÖNEMLI BAZI ZARARLILAR

örtüalti yetistiriciliginde (Plastik ve Cam Seralarda) özellikle sebzelerde beyaz sinek, kirmizi örümcekler gibi emici zararlilar en önemli sorunlardan biridir. Gerektiginde ve zamaninda mücadele yapilmadiginda büyük ürün kayiplarina sebep olurlar. Ekonomik öneme sahip zararlilar asagida kisa olarak tanitilmaya çalisilmistir.

BEYAZ SINEK

ÖNEMLI BIR SEBZE ZARARLISIDIR

Ergin vücudu soluk sari renkte olup, kanatlar üzerindeki beyaz mum tabakasi nedeniyle genel olarak beyaz renkte görünür. Larvalar yapraga yapisik olup seffaf renktedir. Yapraklarin alt yüzeyinde beslenirler. Yilda 9-10 döl verebilirler.

BITKI ÖZSUYUNU EMER

Larva ve erginler bitki öz suyunu emerek beslenirler, bitkinin zayiflamasina, yapraklarin sararmasina, neden olurlar. Ayrica beslenme sirasinda tatli ve yapiskan bir madde salgiladigindan yapraklar üzerinde fumajin denen mantar geliserek bitkinin görünümünü bozar ve pazar degerini düsürür. Bunun yanisira erginleri bazi virus hastaliklari tasiyicisidir.

Ergin beyaz sinek görünümü.

Sekil 20. Ergin beyaz sinek görünümü.

YINE KÜLTÜREL öNLEM

Beyaz sinek kisi yabanci otlar üzerinde geçirdiginden tarla çevresindeki yabanci otlarin yakilmasi, gömülmesi, yok edilmesi populasyonu önemli ölçüde azaltir. Ayrica gereginden fazla sulamadan ve fazla gübre vermeden kaçinilmalidir.

ILAÇLI MÜCADELE KAÇINILMAZ ISE;

Yaprak basina ortalama 1-3 adet larva görüldügünde mücadeleye baslanir.

Ilaçli mücadelede kullanilan ilaçlardan bazilarini inceleyelim

Etkili Madde doz/da

Pyridophention, 40, EC 300 ml

Amitraz, 20, EC 300 ml

Fenpropathrin, 20, EC 100 ml (Ergine karsi)

Biphanate, 10, EC 70 ml (Ergine karsi)

Cyhalothrin + Buprofezin 2, 10; EC 300 ml

YAPRAK PIRELERI

Sarimsi yesil veya kahverengi renkte, 2-3 mm uzunlugundadir. Yapraklarin altinda bulunurlar. Yaprak pirelerinin hizli ve yan yan ileri giderek hareket etmesi tipiktir. Bitki öz suyunu emerek sonuçta yapraklarda beyazimsi, sarimsi daha ileri devrede kahverengi lekeler meydana gelir. Bitki zayiflar ve büyüme yavaslar. Yapraklarin kenarlari kivrilir, hatta tamamen kuruyabilir. Asil büyük zarari virus tasimalaridir.

THRIPSLER BITKI ÖZSUYUNU EMER

Boylari 1 mm kadar uzunlukta dar, yassi vücutlu hareketli böceklerdir. Renkleri açik sari veya sarimsi esmer renktedir. Kanatlari etrafinda, kirpikler bulunur. Nimf ve erginleri bitki özsuyunu emerek beslenirler. Böcek yogunlugunun fazla oldugu yerlerde yapraklarin üst kisminda yaniklar olusur. Yaprak zamanla solar bükülür ve beyazimsi bir hal alir. Buna akdamar hastaligi denir.

Bir yaprakta 5-10 adet Yaprak biti veya diger Thrips ve yaprak pireleri gibi emiciler görüldügünde mücadeleye baslanir. Yaprak bitlerinin ve diger emicilerin mücadelesini ayni ilaçla yapmak daha ekonomiktir.

Ergin thrips görünümü.

Sekil 21. Ergin thrips görünümü.

Bu zararlilar için kullanilan ilaçlar ve dozlari su sekildedir:

Etkili madde doz/da

Malathion, 20 400 ml

Malathion, 50 150 ml

Dichlorvos, 150 200 ml

Bromophos, 30 150 ml

Primicarp, 50 50 ml

Diazinon, 20 200 ml

Fenitrothion, 50 200 ml

Endosülfan, 32, 9 200 ml veya g

Carbarly, 50 250 g

MÜCADELE AYNI

örtüalti yetistiriciliginde karsilasilan önemli zararlilarin hepsi bunlar degildir. Açikta sebzecilik dersimizde ögrendigimiz bütün hastalik ve zararlilar seralarda sorun olabilirken, burada ögrendigimiz hastalik ve zararlilarda açik tarla üretiminde sorun olabilmektedir.

Hastalik ve zararli ister açikta, ister serada olsun mücadele sekli aynidir. Ancak örtüalti üretimi daha çok dikkat ve özen ister.

Facebook'ta Yayınla>
Soru / Yorum Eklemek içinTıklayınız
..:: Sorular / Yorumlar ::..
Yazan : Mehmet Ozdilmen
Yazılış Tarihi : 5.7.2015 11:37:21
  Merhabalar;
Benim serada domatesim var domateste bir hastal?k var ziraatcilere soruyorum hepside birbirinden ayr? cevap veriyorlar bana ula?man?z? istiyorum
Cevap vermek için tıklayınız...
------------------------
Yazan : sezer
Yazılış Tarihi : 4.8.2014 18:37:38
  Domateste meyvede basi kucuk nokta kadar siyah abdomen k?sm?nda ise iki tane siyah Nokta gibi siyahl?lar var.boyu bir kac mm (1-2) ... meyvenin icinde besleniyor ve curutuyor. .. nedir ?
Cevap vermek için tıklayınız...
Cevaplama Tarihi : 5.8.2014 22:53:19 
Cevaplayan : admin 
tarimkutuphanesi@gmail.com adresine zararl? resmini gönderirseniz daha iyi olur. 
------------------------
Yazan : osman
Yazılış Tarihi : 8.6.2014 18:02:54
  Akhisar karasonya dan h?yar üreticisiyim bitkiler de yaprak solgunu oluyor ara ara yapraklarda birden sörpüyor yard?mc? olabilecek 05326248222
Cevap vermek için tıklayınız...
------------------------
Yazan : mustafa
Yazılış Tarihi : 23.9.2013 21:03:42
  meraba öncelikle hastal?klar? foto?rafl? yay?nlad???n?z için te?ekkürler antalyada ya?amaktay?m bu y?l biber diktik. fidelerin kaliteli olmas?na ra?men virüs hastal??? oldu?unu saptad?k. bu her kökte de?il farkl? yerlerde tek veya ço?ul ?ekilde var
1- sorun acaba kaliteli dedi?imiz fidelerdemi?
2- topraktam? ?
3- e?er topraktaysa bu hastal??a sebebiyet veren mineral veya vitamin eksikli?i nedir?
4- veya gübrelemeden dolay? olabilirmi cünkü bu sorun gübrelemeden sonra ortaya c?kt??
5- bu hastal?k kökten veya topraktan bula??c?m?d?r? ?imdiden verece?iniz cevap için te?ekkür ederim böyle bir forum için minnettarl???m? sunar?m iyi çal??malar...
Cevap vermek için tıklayınız...
------------------------
Yazan : elmas
Yazılış Tarihi : 29.8.2013 17:25:12
  merhaba patl?canlarda morarma sorunu ortaya c?kt? patl?can konusunda pek b?lg?m yok yard?mc? olursan?z sev?n?r?m
Cevap vermek için tıklayınız...
Cevaplama Tarihi : 14.11.2016 21:58:24 
Cevaplayan : ufuk 
sülfatl? gübre kullan patl?cana 
------------------------

Soru veya Yorum Eklemek için tıklayınız



Bu konuyla ilgili tüm soru ve yorumları Görmek için Tıklayınız.



Ne? nedir? Nasıldır? Nasıl yapılır? Ne zaman yapılır?
Copyright - Tarım Kütüphanesi - 2007