Lavanta Yetistiriciligi

Lavanta yetistiriciligi

LAVANTA

Lavandula angustifolia MILL. (Syn. L. officinalis CHAIX.)

Bilimsel siniflandirma

Alem: Plantae

Sube: Magnoliophyta

Sinif: Magnoliopsida

Takim: Lamiales

Familya: Lamiaceae

Cins: Lavandula

L.

Kökeni ve Yayilisi : Lavandula ismi Latince lavare'den gelmekte ve yikama anlamini tasimaktadir. Zira çok aromali olan bu bitki yikama veya banyo suyunda kullanilmaktadir.

Lavandula özellikle Bati Akdeniz Bölgesi'ne yayilmistir. Bugün yabani olarak Güney Fransa'da, Orta Italya'da, Yugoslavya'da, Ispanya'da ve Yunanistan'da yaygin durumdadir. Ancak yabanilerin bulundugu bölgeler disinda kültürü Bulgaristan, Ingiltere, A.B. Devletleri ve Kuzey Afrika ülkelerinde yapilmaktadir.

Botanik özellikleri : Lavanta 20-60 cm boylanabilen, Haziran, Temmuz aylarinda çiçek açan yari çalimsi çok yillik bir bitkidir. 60 cm kadar derinlere giden kazik bir köke sahiptir. Dik duran saplar genellikle 4 köseli olup, tüylü ve çiplak gri yesil renktedir. Kuvvetli dallanir ve yaslandikça alt dallar odunlasir. Dört köseli dallar üzerinde karsilikli durumda bulunan 2-6 cm uzunluktaki çok kisa sapli yapraklar, ucu sivri, kenarlari tam ve içeriye dogru kivrik seritsi tipte olup, her iki yüzü pamuksu tüylerle örtülü bulunmaktadir. Grimsi yesil renkte bir aya kismina sahiptir. Orta kisminda belirgin uzunluguna bir oyu vardir. Yine yapraklardaki pamuksu tüyler yasli yapraklarin üst yüzeylerinde görülmez, alt yüzde ise gümüsi renkli düzeler bulunur. Az çok 4 kösemsi, oldukça büyük basak tipine benzer. Çiçek durumu 20-30 cm kadar uzunlugundaki çiplak sap ucunda bulunur. Çiçek basaginin uzunlugu 16-20 cm olup, genellikle 4-6 çiçek kümesinde ve her kümede 6-14 adet çiçek bulunmaktadir. Çiçek kümeleri karsilikli duran iki yaprak tarafindan korunmaktadir. Çok kisa sapli olan lavanta çiçegi gri mavi renkte, içi düz ve parlak, disi tüylü bulunan 5 mm kadar uzunluktaki çanak yaprak tarafindan korunur. Bu çanak yaprak çiçegi boru gibi sararak büyür ve üst kenarlarinda 4 adet küçük sivri disle nihayetlenir. Ayrica bir tanede oldukça büyük ve kolay ayirt edilebilen bir çikinti daha bulunur. Çanak yapraklarin dis yüzleri kuvvetli tüylüdür ve üzerinde 12 adet uzunlamasina damar bulunur. Çanak yapragin tüyleri arasinda salgi tomurcugu ve tek hücreli drüze tüyleri bulunmaktadir. Çanak yapragin altinda ve en dista fazla gelismemis olan bir epikalix mevcuttur. Maviden-violeye kadar degisen taç yapragi önce boru seklinde büyür, bogaz kisminda biraz genisler üstte ise ayni büyüklükte, yukariya dogru 2 büyük parçali, asagiya dogru 3 küçük parçali dudaklarla son bulur. Korolla tüpüne baglanmis olup, tüp disina çikmayan, ikisi uzun, ikisi daha kisa 4 adet erkek organ bulunmaktadir. Bunlar taç yapraklarini hiç bir zaman geçemezler. Çiçek tabaninda nektar salan bir disk bulunur. Iki meyva yapragindan meydana gelen disi organ birer tohumlu 4 gözden ibarettir. Çiçek gelistikçe zengin ve kokan nektarsalar. Çiçekler ginodioktir. Böcekelrin ziyaret etmesi sonucu yabanci döllenme olur, bununla beraber tabii olarak kendine döllenme de olabilmektedir. Taç yapragi borusunun orta kisminda enine bir kesit alindiginda sik tüylü damarlari bulunan çanak yapragin kesitinin orta kisminda anterlerin bulundugu görülür.

Çanak yapragin dis tarafinda bulunan damarlarin çok sayida dallanmis yükselen tüyleri bulunur. Bunlar arasinda küçük, saplari tek hücreli olan drüze tüyleri yer almistir. özellikle damarlar arasindaki çukurlarda labiae familyasina özgü salgi tomurcuklari bulunmaktadir. Lavantanin meyvesi bir cevizciktir, genellikle uzunumsu yumurta seklinde, 2 mm kadar boyunda, 1 mm kadar genisliktedir. Rengi koyu kahverenginden siyaha kadar degisir. 1000 dane agirligi 1 gr'dan azdir.

Kültürü

Iklim ve Toprak Istekleri : Lavanta toprak yönünden seçici olmayan bir bitkidir. Ancak kuru, hafif, kireçce zengin yerleri sever. özellikle yeterince topragin derinliginde rutubetin bulunmasi gerekmektedir. Lavanta soguklara fazla dayanikli degildir. Ancak Orta Avrupa kosullarinda kisi geçirecek kadar soguga dayanikli bazi türleri vardir.

Tohumluk : Lavantada tohum 1.8-2.2 mm uzunlukta, 0.9-1.2 mm genislikte ve 0.5-0.7 mm kalinlikta olup, 1000 dane agirligi 0.8-1 gr arasinda degismektedir. Uzunumsu-oval bir sekilde olan tohum koyu kahve renginden grisiyaha kadar varyasyon göstermekle, üzeri düz ve parlak bir durumda bulunmaktadir. Tohumlulugun safiyetinin % 95, çimlenme durumunun % 70'den az olmamasi istenir. Çimlenem 21 günde tamamlanir.

Yetistirme Teknigi : Lavantanin üretimi hem generatif ve hem de vegetatif organlari ile yapilabilmektedir. Vegetatif üretimi yan kök sürgünleri veya yasli bitkilerden elde edilecek çeliklerle yapilmaktadir. Generatif üretimde ise tohumlari kullanilmaktadir. Uygulamada genel olarak üretim generatif aksami ile yani tohumla yapilmaktadir. Tohumla üretimde de iki farkli yöntem bulunmaktadir. Bunlardan birincisi tohumlarin direk tarlaya ekimidir. Bu yöntem pratikte pek uygulanmamaktadir. Zira tohumlari çok küçük oldugundan tohum yataginin çok iyi bir sekilde hazirlanma zorunlulugu vardir. Tohumlar küçük oldugundan ekimde zorluklar bulunmaktadir. Ayrica çimlenmesi, özellikle çimlendikten sonra fidelerin büyümesi çok yavas oldugundan yabanci ot sorunu gündeme gelmektedir. Bu nedenle generatif organla üretimde daha çok fideleme ile üretim yöntemi tercih edilmektedir. Bu yöntemde fidelerin elde edilmesi için önce yastiklara ekim yapilmaktadir. Yastiklarin iyi hazirlanmasi, bunun için genellikle iyi elenmis toprak ve yanmis hayvan gübresi ile kum 1:1:1 oraninda karistirilarak hazirlanan harçla yastiklar doldurulur ve lavanta tohumlari bu yastiklara ekilir. Genel olarak 40-50 gr tohumluk yaklasik 15 m2 yere ekilir ve buradan elde edilecek fideler bir dekar yer için yeterli bulunmaktadir. Ekimden 4-5 hafta sonra bitkiler toprak yüzüne çikarlar. Bunlarin sera kosullarinda ikinci bir sasirtmasi faydali olabilir. Fideler belirli bir büyüklüge ulastiginda ve dis kosullar da uygun oldugunda tarlaya sasirtilir. Ancak fideler tarlaya sasirtilmadan önce dis kosullara alistirilmasi gereklidir. Tarlaya sasirtma bölgelere göre çok farklilik gösterebilir. Yurdumuzda dikim bölgelere Mart basi ile Mayis sonu arasinda bir varyasyon gösterebilir. Genelde ilk yil verim alinmamakta veya çok düsük olmaktadir. Verimin alinabilmesi için dikimin mümkün oldugu kadar erken yapilmasi gerekir.

Toprak Hazirligi ve Dikim Yerinin Hazirlanmasi :Sonbaharda pullukla islenen tarlanin ilkbaharda gerekiyor ise pulluk yoksa diskaro ile sürülmesi ve tirmik çekilmesi ile tarla hazirligi yapilmis olur. dikim bu sekilde yapilabilecegi gibi, hazirlanmis tarlaya ark açma pullugu ile istenilen sira arasi mesafesinde ark açilarak fideler bu arklarin yaklasik tabandan 2-3 oranindaki kismina yapilir. Bu durumda arklara salma su verilmesi ile fidelerin sulanmasi çok kolaylamis olur. ancak sayet özellikle yagmurlama sistemi mevcut ise ark açmadan düz tarlaya da dikim yapilabilir. Dikimde genel olarak plantuvar kullanilir ve hemen can suyu verilir. Bitkilerde büyüme ilk yil oldukça yavas olur, kisa saplar meydana gelir. Çiçek basaklari olussa bile bunlar oldukça küçük kalir. Esas büyüme ve verim ikinci yildan itibaren baslar.

Tarlaya dikim literatürde 40x30 veya 40x40 cm olarak bildirilmektedir.

Bakim ve Gübreleme : Lavanta dikimi yapilan tarlada uzun yillar normal bir toprak isleme yapilamayacagindan, dikim yapilacak tarlanin otsuz, özellikle rizomla çogalan yabanci otlarla kapli bulunmamasi gerekir. Lavanta dikiminden sonra diger bir çok bitkilerde oldugu gibi topragin belli ölçüde havalandirilmasi, yabanci otlarin yok edilmesi için çapalama gereklidir. Lavanta vegetasyon devresi esnasinda ayni zamanda sulanabilmektedir.

Lavantada bakim islerinden en önemlilerinden biri de gübrelemedir. Lavanta topraginin kireçce zengin olmasini ve bol miktarda organik madde bulunmasini ister. Bu nedenle literatürde lavanta plantajinin 2-3 yilda bir ahir gübresi veya kompost ile gübrelenmesi gerekli oldugu bildirilmektedir. Ayrica azotlu ve fosforlu gübrelerin toprakta bol bulunmasini arzular.

Gübrenin verilisi dikim yilinda dikimle beraber, diger yillar ise erken ilkbaharda yapilmalidir.

Hasat : Yan dallardaki çiçek basaklarindaki, uç çiçekler, orta saptaki çiçek basagi çiçeklendiginde birlikte hasat edilir.

Hasat çiçek basak sapindan, basaktan 10 cm kadar asagidan orak vs. ile biçilerek yapilir. Lavantada mütecanis bir çiçeklenme olmadigindan hasat birkaç defada tamamlanir. Hasat elle çiçekleri toplama ile de yapilir.

Lavanta hasat zamani çiçeklenme dönemi olarak belirtilmektedir. Hasadin çiçeklenme döneminde sabahin çok erken saatlerinde yapilmasi daha uygundur. Erken yapilmasinin diger bir faydasi da bal arilarindan korunmaktir. Zira günes dogduktan sonra lavanta tarlasi bal arilarinin en çok bulundugu yer olur. özellikle elle hasat yapilacak ise is daha da zorlasir.

Kurutma : Lavanta çiçeklerini güneste kurutmamak gerekir. Güneste kurutuldugunda renk ve aroma zarar görür. Suni kurutmada ise çok dikkatli davranilmali, sicakligi 30 oC civarinda olmasina özen gösterilmelidir. Saplari ile hasat edilmis lavantada saplarin ayiklanmasi kuruttuktan sonra yapilir. Eger endüstriyel yag elde edilmesi öngörülmüs ise bu saplarin ayiklanmasi mutlak zorunlu degildir.

Verim : Verim çok degiskendir. Sulu kosullarda, Bornova ekolojik kosullarinda 6 yil süre ile yürütülen denemede ortalama drog çiçek verimi dikim yili da nazari dikkate alindiginda 148 kg/da, dikim yilinda genellikle ya verim alinmaz, sayet dikim erken yapilmis ise az alinir, bu hesaba katilmadigindan 5 yillik ortalama drog çiçek verimi 175 kg/da olarak bulunmustur. Verime bitki sikligi etkili olmaktadir.

Susuz kosullarda da lavantadan yüksek verim almak mümkündür.

Lavantanin uçucu yagi kullanilacak ise, bu takdirde önemli olan birim alandan elde edilecek yag miktaridir. Uçucu yag miktari bir yandan elde edilen drog miktarina, diger yandan da uçucu yag oranina baglidir.

Hastalik ve Zararlilari : Lavandula'da Cuscuta epithymum zararli olmaktadir. Köklerde parazit olarak Armillaria mellea (Sapkali mantar) ve Rosellinia necatrix (beyaz kök çürüklügü hastaligi) köklerde zarar yapmaktadir.

Tüketimi

Kullanilan Bitki Kismi : Flores Lavandulae, Herba Lavandulea

Etken Maddesi : Lavanta çiçeginin en önemli maddesi renksiz veya hafif sari renkli uçucu yagdir. Kodekslere göre hakiki lavanta çiçegi en az % 1 uçucu yag içermelidir. Uçucu yagin kalitesi özellikle yagdaki linalyl acetat oranina göre degerlendirilir.

Kullanimi : Genel olarak lavanta yagi parfümeri ve kozmetik sanayiide, ayrica sabun ve diger endüstri kollarinda güzel kokusu için kullanilmaktadir. Ancak lavanta yagi antiseptik özellige sahip oldugu gibi, idrar arttirici ve romatizma agrilarini dindirici etkisi de vardir. özellikle sedatif etkisi nedeni ile çay seklinde lavanta çiçegi kullanilmaktadir.

Facebook'ta Yayınla>
Soru / Yorum Eklemek içinTıklayınız
..:: Sorular / Yorumlar ::..
Yazan : KUBİLAY
Yazılış Tarihi : 28.1.2017 15:51:10
  Merhaba

Bursa Karacabey de 40 dönüm arazim var.Lavanta yetiştiriciliği yapmak istiyorum. Tel : 0532 223 32 39
Cevap vermek için tıklayınız...
------------------------
Yazan : Hanife Hande
Yazılış Tarihi : 19.1.2017 20:57:53
  Merhaba, Isparta'da 16 dönümlük bir kurak araziye, (kireç ve çakıl oranı yüksek) gül veya lavanta dikmek arasında kararsız kaldım. Lavantayı araştırıyorum fakat gülden daha zahmetli bir üretim süreci gerektiriyor sanırı ama bu arazi evime uzak olduğundan daha az özen isteyen hangisi ise onu seçmeyi düşünüyorum. Sizce hangisini dikmeliyim, neden?
Cevap vermek için tıklayınız...
------------------------
Yazan : Hülya
Yazılış Tarihi : 24.9.2016 01:12:06
  Merhaba lavanta yı çok seviyorum ve ilk kez yetiştirmek istiyorum tohum siparis etmeyi düşündüm ama ekim zamanı hakkında bir bilgim yok ve Karadeniz ikliminde yetisirmi bunları öğrenmek istiyorum bilgilendirirseniz çok sevinirim
Cevap vermek için tıklayınız...
Cevaplama Tarihi : 2.10.2016 14:59:40 
Cevaplayan : alper 
tohum ekmeyin fide alın 0,75 kuruşa aldım ben  
Cevaplama Tarihi : 26.3.2017 16:13:54 
Cevaplayan : birsen bağcı 
merhaba hülya hanım bende kayseride bu işe gireceğim sizin gibi araştırma yapıyorum bu yıl için tohumdan ekme için biraz geç kalsak bile hala zaman var ama en doğrusu fide olarak alıp ekmek dedi 20 yıldır bu işi yapan bir abimiz son ekim tarihi de 15 nisan 
------------------------
Yazan : Mehmet AKTURK
Yazılış Tarihi : 23.9.2016 17:35:58
  Merhaba,

Hirvatistanda 40 donum arazim var Lavanta ekmeyi dusunuyorum,
yillik ortalama kac ton kuru lavanta alirim?
Saygilarimla,
Mehmet AKTURK
Cevap vermek için tıklayınız...
Cevaplama Tarihi : 25.10.2016 11:51:04 
Cevaplayan : bora ozkurt 
Merhaba, Ne tür lavanta ekmek istiyorsunuz? Organik yetiştiricilik düşünüyorsanız iletişim kurmak isterim. bora@svnco.com 
Cevaplama Tarihi : 25.10.2016 11:52:41 
Cevaplayan : bora ozkurt 
Merhaba, Organik lavanta yetiştiriciliği için görüşebiliriz! Organik kozmetik üretimi yapmaktayız ve Organik uçucu lavanta yağı üretmeyi planlıyoruz.
bora@svnco.com 
------------------------
Yazan : ŞENEL
Yazılış Tarihi : 21.9.2016 10:52:08
  En büyük hayalim özlemim doğa ile ilgili üretim yapmak.Lavanta yetiştiriciliği beni çok etkiledi.
Ege de bu işi nerelerde yapabilirim.Konu ile ilgili daha teknik teorik bilgiyi nereden öğrenebilirim.

Arazi maliyeti önemli.Emekliyim 53 yaşındayım,2 ikiz torunum var bendeler.Onların bir şekilde geleceğini öğrenim hayatını kazanabilirmiyim.

Bu konuda görüşmek isterim.Yanıt vereceklere ve beni doğru yönlendireceklere şimdiden teşekkür ediyorum.

Şenel Ay
Saygılarımla
Cevap vermek için tıklayınız...
------------------------

Soru veya Yorum Eklemek için tıklayınız



Bu konuyla ilgili tüm soru ve yorumları Görmek için Tıklayınız.



Ne? nedir? Nasıldır? Nasıl yapılır? Ne zaman yapılır?
Copyright - Tarım Kütüphanesi - 2007