Koyunculukta koç katimi
Orhan Ermetin
Ziraat Yüksek Mahendisi

Degerli çiftçiler sonbaharin gelmesiyle koyunlarda üreme faaliyetleri yani koç katimi baslamistir. Çiftlesme mevsiminde kizginlik gösteren koyunun koç ile çiftlestirilmesi olayina koç katimi ya da sifat-asim denir.

Yurdumuzda bazi koyun irklari bazi bölgelerde yilin bütün mevsimlerinde kizginlik göstermelerine ragmen yerli koyunlarimiz genel olarak ilkbaharda ve sonbaharda olmak üzere yilda 2 kez kizginlik gösterirler. Ancak sonbahar kizginligi ilkbahar kizginligindan daha etkindir. Zaten iklim, bakim ve besleme sartlari da dikkate alinarak koç katimi genellikle sonbaharda yapilarak kuzularin ilkbaharda dogmalari tercih edilmektedir. Koyunlar ilk sifata 1.5 yasinda verilirler. Koç katimi mevsimi bölgesel farkliliklara göre degismekle beraber genellikle Ekim-Kasim aylaridir.

Koç katim döneminde bölgemizde meralar iyice zayiflamakta, bu da koyunlarin yetersiz beslenmesine neden olmaktadir. Bu dönemin hasat zamanina rastlamasi, yani anizlarin koyunlar için besin maddesi olmasi büyük bir avantaj ise de her zaman yeterli olmamakta ve ihtiyaçlar tam olarak karsilanamamaktadir. Bu dönemde yapilacak beslemenin niteligi çok önemlidir. Koyunlara ve koçlara,koç katimi öncesi ve koç katiminda yapilacak yogun ya da ek yemleme (Flushing), kisirligi düsürür, ikizligi artirir ve koç katiminin kisa sürmesini, bir baska deyisle kizginligin toplulastirilmasini saglar. Koç katim dönemi yemlemesi toplam 1,5 ayi kapsamali ve koç katimindan 15 gün önce baslanmali, koç katim süresi boyunca devam etmelidir. Bu dönemde koçlari ayri olarak beslemek daha olumlu sonuç verir. Bu dönemde yapilacak yemlemede, koyunlarin günlük ihtiyacinin (yem tüketiminin) %50’ fazlasi verilmelidir. Bu miktar bölgemizdeki yemlere göre belirlenecek olursa, günlük ihtiyaç 1-1,5 kg. saman ve 600-700 gr. arpa-yulaf gibi dane yemler veya kesif yem olmaktadir. Anizda otlayan, mera durumu iyi olan ve iyi kalitede ot verildigi durumlarda tabii ki bu miktarlari ayarlamak gerekir. Koç katim döneminde kondisyonu iyilestirme ugruna yapilan asiri yemleme ise hayvanlarin yaglanmasina ve döl tutmamasina sebep olmaktadir. Bu nedenle hayvanlarin ihtiyacina göre yemlenmesi hem ihtiyaci tam karsilayacak, hem de yem telefatinin önlenmesini saglayacaktir.

Besleme disinda, uygulanacak islemler arasinda koyunlarin arasina uyarici koç ya da koçlarin salinmasi, asimin serinlikte yapilmasi, koçlarin yaz kisirligindan kurtarilmasi, sevi (oynasi) süresinin uzatilmasi gibi konular sayilabilir.

Asim dönemine geçiste koyunlarin arasina uyarici koç ya da koçlarin salinmasi, kizginligin uygun zamanda ve toplu olarak görünmesini yardimci olur. Bu amaçla belirlenen asim baslangiç tarihine 2 hafta kala koyunlar arasina uyarici koç birakilmalidir. Koyunlar ve koçlar asim sirasinda yüksek isidan olumsuz yönde etkilenirler.Uzun süreli yüksek isi kizginligin çikisini geciktirdigi gibi gebelik oranini da düsürmektedir. Bu nedenle yazin koyunlarin gece otlatilmasi ve asimlarin serinlikte yapilmasi yararlidir. Koçlarin da hayalarinin üzerindeki yapagilarinin kirkilmasi ve serinletilmesi onlari yaz kisirligindan korur, gerek asim istegini, gerekse sperma verimini artirir.

Koyunda çiftlestirme ya da asim yöntemleri serbest asim, sinif asimi ve elde asim olmak üzere üçe ayrilarak incelenebilir.

Serbest asim

Bu yöntemde yeteri sayida koç, ana sürüye salinir. Kizginlik gösteren koyunlar, herhangi bir koç tarafindan asilir. Her koçun astigi koyun sayisi da degisiktir. Koçlardan biri önder duruma geçer ve daha çok koyun asma sansina sahip olur. Diger koçlar önder koçun asamadigi koyunlarla çiftlesirler. Bu sirada bir koçun sürekli olarak ayni koyunun astigi da gözlenir. Koçlar baslangiçta çok asim yaptigindan katim süresi sonunda asilan koyunlarin bir kismi döl tutmayabilir. Bu nedenlerle serbest katimda, diger asim yöntemlerine göre daha çok koç bulundurma zorunlulugu vardir.

Serbest asimda, çogunlukla hangi koçun hangi koyunu astigi bilinmediginden koça göre herhangi bir seleksiyon söz konusu degildir.

Sinif asimi

Bu yöntemde koyunlar vücut yapilari ve verim düzeylerine göre siniflara ayrilir. Siniflarda görülen aksakligi düzeltilecek nitelikte yeter sayida koç, asim zamaninda sürüye birakilir. Bu, bir çesit düzeltme ve bir çesit islah çiftlestirmesidir.

Sinif asimi, özellikle yabanci ülkelerde koyun yetistiriciliginde önem kazanir ve çok uygulanir. örnegin, yapagi özellikleri iyi, ancak ince yapili koyunlarin olusturdugu sinifa, yapagi özellikleri orta kalitede, iri yapili ve et verimi bakimindan iyi durumda koçlar birakilir.

Bu yöntemde kuzularin babasi açik olarak belli degildir. Her kuzunun,.babasi, o sinifa verilen koçlardan biridir. Sinif asiminda da asimlari denetlemek ve bir koçun ayni koyunu çok kereler asmasini önlemek olasi degildir. Köy sürülerinde bu yöntemle ilerleme saglanabilir.

Elde asim

Elde asim, koç ve koyunlarin önceden saptanan ilkeler isiginda, koyunlarda kizginligin gözlemlenmesiyle bir araya getirilerek çiftlestirilmesidir.

Bu yöntemde, koç katimi baslamadan asim listeleri düzenlenir. Listelerde asim yapacak koçlarin ve koyunlarin numaralari vardir. Bir baska deyisle elde asimda hangi numarali koyunun hangi numarali koçla çiftlestirilecegi katimdan önce belirlenmektedir.

Katim mevsiminde, kizginlik gösteren koyunlari saptamak için bir arama koçu salinir. Arama koçunun karin ve kasik bölgesi çuval ya da bu is için hazirlanmis takimlarla sarilir. Koç kizgin koyunu hizla belirler ve üzerine siçrar. Ancak tasidigi önlük nedeniyle asim yapamaz. Bu sekilde kizginlik gösteren koyun sürüden ayrilir ve asim listelerine bakilarak ona ayrilmis koçla çiftlesmesi saglanir.

Elde asimda arama koçlarinin fazla yorulmasini önlemek ve kesin sonuç almak için kizginligin aranmasi sirasinda koyunlar 10-15 baslik kümeler durumuna getirilmelidir. Küme yapilamiyorsa, 10-15 bas koyuna bir arama koçu düsecek sayida arama koçu ayrilmalidir.

Elde asimda, koçlar sürü içinde dolasmadigindan yorulmazlar. Bu nedenle çok sayida koyunla çiftlesebilirler.

Elde asimin islah bakimindan en büyük yarari, elde edilen kuzularin ana ve babalarinin bilinmesidir. Bu sekilde koça ve koyuna bagli olarak etkin bir damizlik seçimi (seleksiyon) yapilabilir.

Asim yöntemlerine göre bir koça ayrilacak koyun sayisi:

Serbest asimda 1 genç koça 15, ergin koça 30-40 koyun

Sinif asiminda 1 genç koça 30, ergin koça 40-60 koyun

Elde asimda 1 genç koça 40, ergin koça 60-80 koyun hesaplanmalidir.

Facebook'ta Yayınla>
Soru / Yorum Eklemek içinTıklayınız
..:: Sorular / Yorumlar ::..
Yazan : rashad
Yazılış Tarihi : 21.7.2016 09:39:09
  salam men sinf asirimi ile maraqlaniram melumat vere bilersiz
Cevap vermek için tıklayınız...
------------------------

Soru veya Yorum Eklemek için tıklayınız



Bu konuyla ilgili tüm soru ve yorumları Görmek için Tıklayınız.



Ne? nedir? Nasıldır? Nasıl yapılır? Ne zaman yapılır?
Copyright - Tarım Kütüphanesi - 2007