Koyun hastalıkları
Ahmet EVCİ
Veteriner Hekim

Çiçek hastalığı

Tanınması: Koyunların derisinde kırmızılık, kabarıklık, kabuklanma ile kendini gösteren, bazen iç organlara yerleşebilen bir hastalıktır.

Etkeni: Etkeni bir virustur. Biri koyun tipi, diğeri keçi tipi olmak üzere iki tipi vardır.

Oluşumu: 6-8 günlük kuluçka dönemi içinde hastalık bölgesinde oluşan belirtilerin içinde virus çoğalarak hastalık yapma sınırına ulaşır. Bunu takiben viremi (kana karışma) dönemi başlar. Virus kan yoluyla bütün dokulara ve deriye yayılır. Deride tipik çiçek lezyonları (kızarıklık, kabartı ve kabuklanma) meydana gelir. Hassas hayvanlarda diğer doku ve iç organlara da yerleşir. Sağım döneminde bulunan koyunlarda mastitis (meme yangısı) ile beraber seyreder.

Kuzular viremi (kana karışma) devresinde ölebilirler. İç organlarda lezyonlar görülür. En fazla akciğerde hassasiyet görülmektedir. Kötü bakım, beslenme ve temiz olmayan ağıllarda barındırılan kuzularda telefat yüksek olur.

Belirtileri: Hastalık, kuzularda çok şiddetli ve öldürücü bir seyir izler. Beden ısısı birden yükselir. İleri derecede bitkinlik, durgunluk, iştahsızlık, göz ve burun akıntısı, solunum ve nabız sayısı artışı görülür. Kuzuların çoğu deride tipik çiçek belirtileri şekillenmeden bir iki gün içinde ölür. Bazı kuzularda çiçek, akciğer hastalıkları ile birlikte görüldüğünden öksürük ve solunum güçlüğü oluşur. Bu dönemde kuzuların önemli bir bölümü ölür.

Koyunlarda da hastalık ani ateş yükselmesi, durgunluk, iştah azalması, solunum ve nabız artışı gibi genel belirtilerle başlar. Hastalığın ikinci günü deride yaklaşık 0,5-1 cm. çapında kırmızı kabartılar belirir. Bu kabartılar yassı basık görünüşte içi su dolu kabarcıklara dönüşür. İçi su dolu kabarcıklar bakterilerle bulaşarak irinleşir ve kahverengimsi bir renk alırlar. Bir kaç gün içinde koyu renkli kabuklar şekillenerek pul pul dökülmeye başlarlar.

Bu belirtiler derinin her yerinde olmakla birlikte yapağısız bölgelerde (koltuk altı, apış arası, kuyrukaltı) daha çok belirgin görülürler.

Koyunlarda ölüm oranı genellikle düşüktür. Ancak mastitis ile birlikte seyreden olaylarda bu oran artabilir.

Çiçeğe yakalanan gebe koyunlar yavru atabilirler. Yavru yaşasa da hastalık ona da geçer. Hastalık 3-4 hafta sürer, bu süre kış aylarında biraz uzayabilir.

Teşhisi: Deride bulunan tipik belirtilere bakarak teşhis etmek kolaydır.

Korunma:

* Hastalık çıkan bölgelerde hastalığı önlemek üzere sağlam koyunlara aşı yapılmalıdır.

* Hastalığın yerleşik olduğu bölgelerde koyunların her yıl bir defa koç katımından önce aşılanması gerekir.

* Bağışıklık aşıdan 10 gün sonra başlar, 21. günde tamamen şekillenir.

* Hastalık çıkan ağıllarda, hastalar sağlamlardan ayrılmalı ve bakteriyel bulaşmaları önlemek için antibiyotik tatbik edilmelidir.

* Hastalıklı bölgelerde karantina tedbirlerine dikkat edilerek koyun giriş ve çıkışı yapılmalıdır.

Enterotoksemi (çelerme)

Tanınması: Bağırsaklarda bulunan clostridium perfringens tip D bakterisinin çoğalarak toksin salgılamasından ileri gelen ve ani ölümlere neden olan bir hastalıktır.

Etkeni ve Hastalığın Oluşumu: C1. perfiringens tip D, doğada yaygın olarak rastlanan anaerop bakterilerdir. Toprakta, sularda ve normal hayvanların barsaklarında mevcut olan bir bakteridir.

Belirli bakım ve besleme şartlarında barsak lumeni içinde hızla çoğalır ve yüksek miktarlarda toksin salgılayarak hayvanın ölümüne yolaçar.

Aşağıdaki şartlar, Enterotoksemi hastalığının oluşumunda önemli rol oynar:

* Hayvanların büyüme ve gelişme devresinde bulunmaları,

* Gelişme hızının yüksek ve kondisyonlarının iyi olması,

* Süt emme devresinde, kuzuların aşırı miktarda süt emmesi,

* Hububat ağırlıklı rasyonlarla besleme,

* Kaba yemlerle beslenmekte olan hayvanların, birdenbire yoğun bir şekilde, hububat ağırlıklı kesif yemlerle beslenmeye başlanması,

* Körpe veya dane tutmaya başlamış hububat türünden otlar bakımından çok zengin olan meralarda veya tarlalarda otlatma,

* Kuzularda tenya invazyonları.

Enterotoksemi, esas olarak koyunlara mahsustur. Seyrek olarak sığırlarda, bol sütle beslenen buzağılarda, keçi ve develerde de görülür.

Sürü hayvancılığı için en kritik olan mevsim ilkbahar sonları ve yaz aylarıdır. Her yaş koyunda görülse de, en çok kuzularda ve toklularda rastlanmaktadır.

Hastalık her bölgede görülebilir.

Mortalite (ölüm) oranı %100’ dür.

Belirtileri: Yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı, iki hafta sonra klinik olaylar görülmeye başlar. Hastalık çoğunlukla çok hızlı bir seyir takip ettiği için, hayvanın ne zaman hastalanıp, öldüğünü çoğu zaman takip etmek mümkün olmaz. Az bir zaman önce sapasağlam olduğu bilinen hayvanın merada veya ağılda ölüsü bulunabilir.

Hastalığın daha hafif seyrettiği olaylarda ise yem yemeyi birden kesme, durgunluk, esneme, yüz kaslarında seğirme gibi belirtiler görülebilir. Bazen hastalık süresi 12-24 saat sürebilir. Hasta hayvan sürünün arkasında kalır, yürürken yalpalar ve ağızdan köpük tarzında salya akıntısı gelir. Dönme hareketleri yapar, solunum durur ve aniden düşerek ölür.

Teşhisi: Bazı hastalıklarla değişik yönlerden birbirine benzese de hayvanın beslenme şekli, bu hastalık hakkında bir ön fikir vermektedir.

Hastalığın kesin teşhisi, laboratuvar muayenesi sonucunda yapılmaktadır. Kadavra çabuk bozulduğundan, otopsi kısa sürede yapılmalı ve laboratuvar yakınsa, böbrekler ve bağırsaklardan iki üç parça uçlarından iple bağlanarak kesilir ve içeriğiyle birlikte alınarak gönderilmelidir.

Tedavi ve Koruma: Hastalık çok hızlı seyrettiğinden, tedavi imkanı yoktur. Ani yem değişikliği yapmak, hayvanların önlerinde daima kaba yem bulundurmak, hasadı yapılmış ekin tarlalarında (anızda) otlatmamak gibi beslenme konusunda önlemler alınabilir.

En garantili yöntem, hastalık mevsiminden 1-1,5 ay önce ilkbahar ve sonbaharda hayvanların aşılanmasıdır. Kuzular ilk yıl iki defa aşılanırsa, sonraki yıllarda tek aşılama yeterli olabilir.

Hayvanların yetiştirilme yönlerine göre çeşitli aşılama proğramları hazırlanabilir. Ülkemizde uygulanan aşılama şekli sütten kesilmiş kuzu, toklu ve koyunlara uygulanan aşılama proğramıdır. Koyun ve keçilere ilk aşılamadan 6 ay sonra yapılacak ikinci bir aşılama, doğacak olan kuzulara kolostral antitoksin sağlaması açısından çok önemlidir.

Facebook'ta Yayınla>
Bu haber 9352 defa okunmuştur.

Soru / Yorum Eklemek için Tıklayınız

..:: Sorular / Yorumlar ::..

Yazan : kenan Yazılış Tarihi : 13.04.2015 02:22:55
  Mahallemizin bir kosesine atilmis olan paket icinde yufka yigini... koyun surum var ben surunun arkasindayim. Birden koyunlarimin birkaci yufka yiginin oldugu yere gidip ben yetisene kadar paket yufkalari yemisler. Ve biri öldü. Biride. Ikindiden sonra fenalasti sisiyogozleri yasariyo hala basindayim. Ve ne olacagini bilmiyorum.. kafasini. kaldiramiyo. Ayaga desen hic kalkamiyo ne yappcam ben..hala caresiz bekliyorum

»Cevap vermek için tıklayın» 

-------------------------------------------------------------------------------

Yazan : seyfi akçam Yazılış Tarihi : 27.02.2015 08:34:57
  Dokuz günlük kuzunun karnı çok şişiyo annesinide emmiyor ne önerirsiniz teşekürler.

»Cevap vermek için tıklayın» 

-------------------------------------------------------------------------------

Yazan : burak karadag Yazılış Tarihi : 22.02.2015 08:57:01
  yaklasık 4 aylık olan erkek kuzularda idrar yapamama sorunu oluyor tedavısı nedir biliyormusunuz

»Cevap vermek için tıklayın» 

-------------------------------------------------------------------------------

Yazan : hamza Yazılış Tarihi : 19.02.2015 19:20:25
  yaşına girmemiş koyunum da 1 ay önce beyaz kas hastalığı oldu tedavisi basarılı oldu.şimdide iştahsızlık baş gösterdi .arpa kırığı,saman yeşil ot veriyordum bir haftadır iştahsızlık olunca toklu besi yemi aldım onuda yemiyor.marul salata artığı ve yeşil ottan az yiyor.tedavisi ve beslenmesi için ne önerirsiniz saygıar.

»Cevap vermek için tıklayın» 

-------------------------------------------------------------------------------

Yazan : kerim karataş Yazılış Tarihi : 08.04.2014 21:07:25
  koyunun gögüsü ağrıdı bir süre sonra siyahlaştı memeden kan gelmeye başladı bir süre sonra memesi göğsünün altoyla birlikte çürüyüp düştü tedavisini bilen varsa cevap yazsın lütfen

»Cevap vermek için tıklayın» 

  Cevaplayan : ali altın  Cevaplama Tarihi : 03.06.2014 18:53:38   
  antibiyotik tedavisi yaptırın ve daha sonra damızlık dışı olacagından kasaplık olarak değerlendirin   
     
  Cevaplayan : meih   Cevaplama Tarihi : 23.07.2014 03:00:38   
  bahsettiğiniz hastalık halk arasında karayanık denilen bi meme hastalığıdır .tedavi şekli 5 gün panteramicyn enjeksiyon koyun başı 4 cc yapın .
 
 
     

-------------------------------------------------------------------------------

Soru veya Yorum Eklemek için Tıklayınız

Bu konuyla ilgili tüm soru ve yorumları görmek için Tıklayınız.


-Tarım Kütüphanesi - 2007