GÜBRELEME VE GÜBRE TÜRLERI

Gübre

Tarimsal üretimin artirilmasi için, toprak islenmeli, ekilmeli, sulanmali, hastalik ve zararlilarla mücadele edilmelidir. Bütün bu islemlerin yanisira bitkiyi besleyici, üretimi artirici çarelere de basvurmak gerekir.

Bitkiler de insanlar ve hayvanlar gibi gelismeleri için beslenmek zorundadirlar. Bitkiler besinlerinin büyük bir kismini topraktan kökleri vasitasiyla alirlar. Toprakta, yetistirilen bitkilerin ihtiyacini karsilayacak miktarda besin maddesi yoksa, gübreleme vasitasiyla topraga bitki besin maddesi verilmesi gerekir. Toprak eger beslenmezse, bir süre sonra besin maddelerinin eksilmesi nedeniyle üretim azalir. Yeterli ve kaliteli ürün alabilmek için topragin beslenmesi gerekir.

Bu dersimizde gübre nedir, gübreleme nedir, gübre çesitleri ve gübrelerin yapisinda neler bulundugunu ve gübrenin bitkiye ve topraga sagladigi faydalari görecegiz.

unutma!....

UYGUN GÜBRELEME BOL MAHSUL BOL PARA DEMEKTIR.

Bitkisel üretimde, amaçlanan verimin ve kalitenin saglanabilmesi için organik ve inorganik kaynaklardan yararlanilir.

GÜBRE NEDIR?

Içerisinde bir veya birkaç bitki besin maddesini birada bulunduran bilesiklere gübre denir.

GÜBRELEME NEDIR?

Gübrelerin topraga veya dogrudan dogruya bitkiye verilmesi islemine de gübreleme denir.

Gübreler yapilarina göre isletme ve ticari gübre olmak üzere iki gruba ayrilir.

ISLETME GÜBRELERI

Isletme gübrelerinin hayvan gübresi, yesil gübre, kemik unu, kan tozu, boynuz ve tirnak tozu gibi çesitleri vardir. Ancak isletme gübreleri içerisinde en çok, hayvan gübresi kullanilir.

AHIR GÜBRESI NEDIR?

Ahir hayvanlarinin ve kati diskilari ile yatakliklarinin artiklarindan olusan karisima ahir gübresi denir.

FAYDALARI NELERDIR

Ahir gübreleri bitkilerin gelisimi için gerekli besin maddelerini saglar. Ayni zamanda topragin yapisini tarima uygun hale getirir. Topragin fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini düzenler.

Ahir gübresinin topraga verilmesi sonucu topragin su tutma kapasitesi artar, geçirgenligi olumlu yönde etkilenir. Böylece ahir gübresi, suyun toprak yüzeyinden bagimsizca akmasina buharlasmasina ve tarima elverisli topraklari tasiyip götürmesine engel olur . Gübreleme ile topragin tarlada tutulmasi erozyon tehlikesine karsi tedbir olarak düsünülmelidir.

Ahir gübrelerinin uygulandigi topraklar daha kolay tava gelir ve islenmesi kolaylasir. Ince yapili kumlu topraklarin parça bagliligini gevsetir, hava bosluklarini artirir ve topraga bitki gelisimi için uygun bir yapi kazandirir.

Ahir gübrelerinin nemli özelliklerinden biri de zengin mikro-organizma kaynagi olmasidir. Toprakla karistirilan ahir gübresi, topraktaki mikro-organizma sayisini ve etkinligini artirir, biyolojik degisimlerin hizlandirilmasini saglar.

Hayvanlar yedikleri yemlerdeki besin maddelerinin ancak 45'inden yararlanabilirler. Yemde bulunan bitki besin maddelerinin yarisindan fazlasi diski ile ahir gübresine geçer. Bu nedenle ahir gübreleri içerdikleri besin maddelerinden dolayi, bitki için de zengin bir besin kaynagidir.

BESIN MADDELERI NEYE GÖRE DEGISIR

Ahir gübrelerinin içerdigi bitki besin maddeleri, elde edildikleri hayvanin türüne göre farkliliklar gösterir. Koyun ve tavuktan elde edilen ahir gübrelerinin besin maddesi kapsami, sigir ve beygirden elde edilen gübrelere oranla daha yüksektir. Genç hayvanlarin gübreleri azot, fosfor, potasyum ve kalsiyum gibi bitki maddeleri açisindan, yasli hayvanlardan elde edilen gübrelere göre daha düsüktür. Çünkü genç hayvanlar, kemik ve kas yapilarini gelistirmek için besin maddeleri ile proteinlere daha fazla gerek duyarlar ve kullanirlar.

AHIR GÜBRELERININ BITKILERE YARARLI OLMASI NELERE BAGLIDIR

Ahir gübresinin bitkilere yararli olabilmesi için, içerdigi karbon/azot orani büyük önem tasir. Bu oran yataklikla birlikte taze sigir diskisinda 60/1 beygirde ise 40/1 dir. Iyi bir ihtimar ve yanma ile gübredeki karbon/azot oraninin 15/1 veya 20/1'e düsürülmesi gerekir. Ahir gübresi taze halde topraga verilirse yüksek olan karbon/azot oranindan dolayi, bitki bundan yararlanamaz, toprakta kurur. Bu nedenle ahir gübresinin ihtimari ve fermantasyonu gerekir.

Ahir gübresindeki organik madde ve besin maddeleri kaybini önlemek için, gübre tarlaya verilir verilmez pullukla toprak altina gömülmelidir. Aksi halde, gübre tarlada bekletilme süresine bagli olarak degerinden çok sey kaybeder.

YESIL GÜBRE

Isletme gübrelerinden biri de yesil gübredir. Yesil gübre baklagil cinsi bitkilerinden seçilir. Baklagiller havanin azotundan yararlanarak, köklerinde azot depolayan ve topragin azotça zenginlesmesini saglayan bitkilerdir.

TICARET GÜBRELERI

Gübreler içerisinde en siklikla kullanilan tür, ticaret gübreleridir. Gübre bayilerinde satilan ticaret gübreleri, bilesimlerinde bir veya birden fazla bitki besin maddesini birarada bulundurur. Isletme gübrelerinden farkli olarak yüksek miktarda bitki besin maddesi içerir ve suda kolayca çözünürler.

ÇESITLERI

Ticaret gübreleri içerdikleri besin maddelerine göre;

Azotlu

Fosforlu

Potasyumlu

Kompoze gübreler olarak 4 ana gruba ayrilirlar.

AZOTLU GÜBRELER

Amonyum sülfat

Amonyum nitrat ve

Üredir.

Simdi bu gübreleri kisaca taniyalim.

Amonyum Sülfat:

Amonyum sülfat, beyaz renklidir. Ve toz sekere benzedigi için halk arasinda seker gübre olarakta bilinir. Kimi zaman açik yesil, açik mavi veya grimsi yesil renkli de olabilir. Terkibinde % 21 azot bulunan amonyum sülfat, asit reaksiyonlu topraklarda uzun süre kullanilirsa asitlenme yapabilir. Bu nedenle amonyum sülfat yerine amonyum nitrat kullanilmalidir.

Amonyum Nitrat:

Amonyum nitrat, kireç ihtiva eder ve 100 kilosunda 20 ile 26 kg arasinda saf azot vardir.

Üre:

Azotlu gübrelerden üre, içerisinde en fazla azot bulunduran gübredir. 100 kilograminda 45-46 kilo saf azot bulunur. Suda tamamen erir, beyaz renkli ve yuvarlak tanelidir. Üre bütün bitkilere rahatlikla uygulanir. Sonbahar ve Ilkbahar gübrelemelerinde, bitkinin gelisme dönemlerinde de kullanilabilir. Ürenin fazlaca verilmesi gerektigi durumlarda, verilecek miktar birkaç kisma bölünerek uygulanmalidir.

FOSFORLU GÜBRELER

Süperfosfat

Triple süperfosfat olmak üzere iki çesittir.

Süperfosfat:

Süperfosfat danecikler halinde yani granül görünümdedir. Açik gri veya boz renkli olan süperfosfat içerisinde % 16-18 oraninda suda eriyebilen fosfor asidi vardir.

Triple süperfosfat:

Fosforlu gübrenin diger bir çesidi de triple süperfosfattir. 100 kilograminda 43-46 kilo arasinda fosfor asidi vardir. Kirli beyaz veya gri danecikler halindedir. Uzun süre rutubetli yerlerde saklandiginda su çekerek topaklasir. Eger topaklasmis ise bu kesekler kirilarak kullanilabilir.

POTASYUMLU GÜBRELER

Ticaret gübrelerinin potasyum içerenleride iki tanedir. Bunlar;

Potasyum sülfat

Potasyum nitrattir.

Yurdumuz topraklari genelde potasyum bakimindan yeterli durumda oldugundan, potasli gübre tüketimi de sinirlidir. Potasyum sülfat % 48-52 oraninda potasyum bitki besin maddesi içerir. Potasyum nitrat ise % 46 oraninda potasyum bitki besin maddesi içermektedir.

Potasyumlu gübreler ancak, toprak analizi yaptirildiktan sonra verilen tahlil sonuçlarina göre ihtiyaci olan yerlerde, uygun miktarda kullanilmalidir.

KOMPOZE GÜBRELER

Kompoze gübreler birden fazla bitki besin maddesini birarada bulundururlar. Kompoze gübrenin içerisindeki bitki besin maddeleri azot, fosfor, potasyumdur. Bunlar sirasina göre % olarak ifade edilir.

örnegin 15-15-15 terkibindeki bir kompoze gübrenin 100 kilograminda 15 kilo saf azot, 15 kilo fosfor, 15 kilo da potasyum oksit var demektir.

Diamonyum fosfat:

Diamonyum fosfat 20-20-0, 26-13-0 ve 15-15-15 terkibindedir. Diamonyum fosfat fosfor ve azot gibi iki önemli bitki besin maddesini içerir. Koyu gri veya kirli beyaz renkli danecikler halindedir. içerisinde her bir kilo azota karsilik, yaklasik 3 kg fosfor bulunur. Bütün bitkilerde kullanilabilir. Diamonyum fosfatin 100 kilosunda yaklasik olarak 65-70 kg. saf bitki besin maddesi vardir.

20-20-0 terkibindeki kompoze gübrenin 100 kilosunda, 20 kilo saf azot, 20 kilo saf fosfor var; potasyum ise yok demektir. Gri-kahverengi granüller halindedir. Uygun sartlarda uzun süre saklanabilir ve her türlü toprakta kullanilabilir.

15-15-15 seklindeki kompoze gübrede azot, fosfor ve potas gibi temel bitki besin maddeleri vardir. Bu gübrenin 100 kilograminda 15 kilo saf azot, 15 kilo fosfor, 15 kilo potas vardir.

ASILAMA

Gübreleri incelerken bitkilerde ürün veriminin ve kalitesinin artirilmasinda özellikle baklagiller için uygulanan asilama yönteminden de söz etmek gerekir.

Baklagil bitkileri havadaki serbest azotu kendi baslarina kullanamazlar, bunun için gerekli bakterilerin toprakta bulunmalari sarttir. Eger toprakta bakteri yoksa, baklagil tohumlari ekilirken bu tohumlarin hazirlanan mikrobiyal gübre veya nodozite bakteri kültürü ile kaplanmasi gerekir. Iste bu isleme de ASILAMA denir.

Baklagil tohumlari asilanarak ekilirse bitki köklerinden gelismenin erken dönemlerinde nodozitler olusur. özellikle azot eksikligi görülen topraklarda, bitkiyi asilamanin yararlari belirli sekilde görülür.

Ayrica topraga uygulanacak azotlu gübreden de kazanç saglanmis olur. Baklagil bitkileri için kullanilacak bakteri kültürleri, ekimden 1-2 ay önce Toprak Gübre Arastirma Enstitülerinden veya Köy Hizmetleri Arastirma Enstitülerinden saglanabilir.

Gübreleme sekilleri:

Gübre topraga, banda verme, serpme, üstten veya yandan gübreleme, püskürtme, damla sulama sekillerinden hangisi uygunsa o sekilde verilir. Gübreyi yukarda belirtilen sekillerden biri ile uyguluyorsak uygulamaya geçmeden önce, ne miktarda verileceginin belirlenmesi önemli bir konudur.

Gübrenin az veya fazla verilmesinin pek yarari olmayacaginin da bilinmesi gerekir. En uygun gübre türüne ve miktarina karar verebilmek için, mutlaka ekilecek tarladan toprak örnegi alinmali ve tahlil yaptirilmalidir.

Topraga uygun gübrenin cins ve miktarini tespit eden laboratuvarlar, toprak analizi yolu ile raporlar hazirlayarak çiftçiye yardimci olurlar.

Laboratuvarlarda toprak örnekleri, kimyasal yollarla analiz edilir.

TOPRAK ANALIZI NEDIR?

Toprak analizi ile toprak içerisindeki bitkiye yarayisli bitki besin maddeleri, Potasyum, fosfor ve kireç miktarlari belirlenir. Topragin ihtiyaci olan gübreler, bir rapor halinde düzenlenerek çiftçiye ulastirilir. Böylece bitkide toksik etki yapacak kadar, asiri gübre kullaniminda önüne geçilir.

Gübre kullaniminda en ekonomik yol toprak analizidir. Bunun için yapilmasi gereken tek sey kurallara uygun olarak alinan toprak örneginin laboratuvarlara ulastirilmasidir.

TOPRAK ÖRNEGI ALIRKEN NELERE DIKKAT ETMELIYIZ

Toprak örnegi alinirken tek yillik veya çok yillik bitkilerden hangisi ekilecekse ona uygun olan yöntem seçilmelidir. Tek yillik bitkilerde topragin 20 cm derininden örnek alinir.

Çok yillik bitkilerde ise topragin derinlemesine örneklenmesi gerekir. Toprak örnegi 20-40-60 cm derinliklerden alinabilecegi gibi, gerekli görülürse 90 ve 120 cm derinden de alinabilir.

Toprak örnegi alinirken, toprak yüzeyi temizlenir ve kürek istenilen derinlige kadar batirilir. Ilk alinan toprak bir kenara konur. Ikinci alinan toprak ise temiz bir legene bosaltilir. Tarlada zik-zaklar çizerek topraklar biriktirilir. En son topraklar paçal yapilir ve torbalanir. Alinan toprak örneginin 1 kg'dan az olmamasina dikkat edilmelidir.

Bir kagida, ad, soyad, toprak örneginin nereden alindigi gibi bilgiler yazilar örnek torbasinin içine konulur. Etiketler mutlak kursun kalemle yazilmalidir. Torba muayyen bir yerinden delinerek, nemin kagidi parçalamasina engel olunulmalidir. Alinan bu örnekler, laboratuvara gönderilir.

Laboratuvar sonuçlarina göre, uygulanacak gübre cins ve miktari tespit edilmis olur.

Facebook'ta Yayınla>
Soru / Yorum Eklemek içinTıklayınız
..:: Sorular / Yorumlar ::..
Henüz yorum eklenmemiştir. Yorum Eklemek için Tıklayınız
Ne? nedir? Nasıldır? Nasıl yapılır? Ne zaman yapılır?
Copyright - Tarım Kütüphanesi - 2007