FINDIK YETISTIRICILIGI

findikFindigin Kuzey yarim kürenin iliman iklim kusagini, Japonya’dan Kuzey Amerika’ya kadar yabani formlar biçiminde kapladigi bilinmektedir. Kültür formlarini olusturan en önemli türler ise, Artvin’den Kirklareli’ne kadar uzanan Kuzey Anadolu Daglari ve Kuzey geçit bölgelerinde yogun olarak bulunur. Kültüre alinma tarihi 2500 yil öncelerine kadar uzanan findiktan, Enophen, Isa’dan önce 400 yillarinda Kuzey Anadolu’da Kerasus’da (Giresun) “pontus yemisi” adini verdigi ufak bir meyve diye bahsetmektedir. Bu kadar eski kültür izine rastlanmasi sonucu, findigin anavataninin yurdumuzun Karadeniz Bölgesi oldugu ve kültür findiginin dünyaya buradan yayildigi ifade edilmektedir. Bu meyvenin 600 yildan beri ticareti yapilmakta olup, ülkemizde ticarete konu olan 16 çesit findik mevcuttur.

Ekonomik anlamda findik üretimi; Giresun, Ordu, Trabzon, Rize ve Artvin Illerini kapsayan Dogu Karadeniz Bölgesi ile Orta ve Bati Karadeniz Bölgesindeki Samsun, Sinop, Kastamonu, Düzce, Sakarya, Bartin, Zonguldak ve Kocaeli olmak üzere toplam 13 Ilde yapilmaktadir.

Degisik üretim bölgelerimizde farkli yogunlukta olmak üzere Tombul, Palaz, Çakildak, Fosa, Mincane, Kalinkara, Uzunmusa, Kan, Kargalak, Cavcava, Sivri, Incekara, Aci, Kus, Yuvarlak Badem, ve Yassi Badem findik çesitleri yetistirilmektedir.

Findigin üretimi ile (yaklasik 400 000 çiftçi ailesi) 2.000.000 kisi dogrudan ilgilenmektedir. Ayrica ürünün sanayi, pazarlama asamalari ile ilgilenenler de dikkate alindigi takdirde, bu ürünün yaklasik olarak 5.000.000 kisiye istihdam imkani sagladigi ifade edilebilir.

önemli bir ihraç ürünümüz olan findik; her yil 80 farkli ülkeye, ortalama 400.000 ton dolayinda ihraç edilmekte ve bu ihracattan 700.000.000 – 800.000.000 dolar civarinda döviz geliri saglanmaktadir. Ayrica findigin Dogu Karadeniz Bölgesi halkinin önemli bir kisminin hemen hemen tek geçim kaynagi olmasi nedeni ile, sosyal boyutu da oldukça önemlidir. Çünkü bu bölgedeki yüksek meyilli, bol yagis alan ve oransal nemi yüksek olan arazilerde, findiktan baska ürünlerin tarimi yapilamamaktadir. Bu yönü ile toprak islemeli tarima elverisli olmayan arazilerden faydalanma imkani sagladigi gibi, bu alanlari erozyona karsida korumaktadir.

Bütün bunlarin yaninda findik meyvesi önemli bir besin maddesidir, bilesiminde %55-66 yag, %11-22 karbonhidrat, %14–16 protein, %5 su ve %2 oraninda da mineral maddeler bulunmaktadir. Bu mineraller demir, kalsiyum, çinko, potasyum, sodyum, magnezyum, bakir ve manganezdir. Findikta bulunan vitaminler ise B1, B2, B6, Niacin ve E vitaminidir.

DÜNYADA FINDIK ÜRETIMI

Bilindigi gibi dünya findik üretiminde ve ihracatinda ülkemizin tartisilmaz üstünlügü vardir. Türkiye’den baska önemli findik üreticisi ülkeler Italya, ABD ve Ispanya’dir. Son yedi yillik (1993 – 1999) üretim rakamlarina göre, dünyada ortalama 650 338 ton / yil findik üretimi gerçeklestirilmistir. Ülkemiz toplam üretimin %77.4’ünü gerçeklestirerek 1. sirada yer almaktadir. Ülkemizi sirasiyla Italya (% 16), ABD (%4.4) ve Ispanya (%2.2) izlemektedir.

 

Findik üreticisi ülkeler ve üretimdeki paylari

Sekil 13. Findik üreticisi ülkeler ve üretimdeki paylari

Türkiye, findik üretiminde nitelik ve nicelik bakimindan dünyada ilk sirada yer almaktadir. Dünya findik üretiminin %78’i, ihracatinin ise yaklasik %85'i ülkemiz tarafindan gerçeklestirilmektedir. Türkiye disinda findik üreten ülkeler arasinda Italya, Ispanya, ABD, Yunanistan, Azerbaycan, Gürcistan, Iran, Romanya ve Fransa sayilabilir.

FINDIK YETISTIRICILIGI

Iklim Istekleri

Findigin iyi bir gelisme göstermesi ve bol ürün vermesi nemli, iliman iklim bölgelerinde olmaktadir. Karadeniz kiyi bölgesi findik yetistiriciligi bakimindan en uygun iklim özelliklerine sahiptir.

Yillik ortalama sicakligin 13–16 oC oldugu yöreler findigin üretimi için uygundur. Ayrica en düsük sicakligin - 8, - 10 oC’yi, en yüksek sicakligin ise 36, 37 oC’yi geçmemesi, yillik yagis toplaminin 700 mm’nin üstünde olmasi ve yagisin aylara dagiliminin dengeli olmasi gerekmektedir. Bütün bunlarla birlikte, haziran ve temmuz aylarinda oransal nemin % 60’in altina düsmesi, findik bitkisinde meyve gelisiminde olumsuzluklara sebep olmaktadir.

Toprak Istekleri

Findik saçak köke sahip bir kültür bitkisi oldugundan, kökleri fazla derine gitmeyip yanlara dogru gelismekte, derin, düz ve taban arazilerde 100 – 150 cm derinlige kadar ulasmaktadir. Toprak istekleri bakimindan çok seçici olmamakla beraber; besin maddelerince zengin, tinli – humuslu ve derin topraklarda iyi gelisme gösterir ve bol ürün verir.

BAHÇE TESISI

Arazi ve Toprak Hazirligi:

Ekonomik ömrü oldukça uzun olan findigin dikiminden önce arazi ve toprak hazirliginin dikkatli bir sekilde yapilmasi gerekmektedir. Çünkü bitkinin dikilmesinden sonra araziye müdahale etmek oldukça zor olacaktir. Bu amaçla arazi üzeri yabanci bitkilerden temizlendikten sonra, taban suyu yüksek olan arazilerde drenaj kanallari, meyilli arazilerde ise toprak ve suyu korumak amaci ile teraslama yapilmalidir. Bahçe topragi analiz ettirilerek, kireç ihtiyaci varsa kireç verilmelidir.

Fidan Dikim Zamani:

Genel olarak dikim zamani, ekim ayindan itibaren ilkbaharda bitkilere su yürüyünceye kadar olan dönemdir. Kislari ilik geçen yerlerde ekim, kasim ve aralik aylari tercih edilmelidir. Çünkü sonbaharda dikilen fidanlarda, kis boyunca emici kökler meydana gelir. Bu kökler, kis mevsiminde yagan yagmurlarla yumusayan toprakla temasa geçerek fidanlarin daha çabuk uyum saglamasina yardimci olur. Böyle fidanlarin yaz sicaklarina daha iyi dayandigi gözlenmektedir. Sonbaharda yapilan dikimlerin bir diger avantaji da sudur: Bu zamanda dikilen fidanlarin 1,5 – 2 ay sonra tutmadigi belli olacagindan, tutmayanlarin yerine ocak – subat döneminde yenilerinin dikilmesi mümkün olacaktir.

Kisi sert geçen yörelerde dikim zamaninin subat – mart dönemine kaydirilmasi daha faydali olacaktir.

Çesit Seçimi:

Findik bahçelerinin tesis edilmesi sirasinda üzerinde önemle durulmasi gereken bir diger konu da findik çesidinin saglikli bir sekilde tespit edilmesidir. Bu amaçla, Tarim Il ve Ilçe Müdürlüklerimize basvurabilecegimiz gibi, bu konuda uzman kurulus olan ve 1936 yilindan beri çalismalar yapan Findik Arastirma Enstitüsü’nden de (Giresun) yararlanilabilir. Olusturacagimiz bahçedeki findik çesidinin :

- Verimli ve kaliteli olmasina,

- Dis ve iç pazarlarda talep görmesine,

- Bulundugumuz bölgedeki ekolojiye en iyi sekilde uyum saglamasina,

- Bahçe içerisinde çesit standardinin saglanmasina

- Ana çesitlerinde meyve tutum oraninin yüksek olmasi için, bahçe içerisinde bunlara uygun tozlayici çesitlerin yeter sayida bulunmasina dikkat edilmelidir.

Bazi findik çesitleri için önerilen tozlayici çesitler sunlardir.

TOMBUL : Palaz, Çakildak, Kalinkara, Sivri, Incekara

PALAZ : Incekara, Tombul, Mincane

ÇAKILDAK : Tombul, Palaz, Fosa, Mincane

FOSA : Tombul, Palaz, Uzunmusa, Mincane

MINCANE : Tombul, Palaz, Fosa

KARAFINDIK : Tombul, Mincane, Fosa

UZUNMUSA : Palaz, Mincane, Fosa

KALINKARA : Çakildak, Palaz, Sivri

SIVRI : Palaz, Incekara, Tombul, Fosa

Fidan Seçimi ve Fidanlarin Dikime Hazirlanmasi

Findik kök sürgünü olusturan bir bitkidir. Belli kurallar dahilinde üretimi bu sürgünlerle yapilmaktadir. Olusturacagimiz bahçedeki fidanlarin çesidinin belirlenmesinden sonra, alacagimiz fidanlarin özelliklerine de dikkat etmemiz gerekmektedir. Bu amaçla :

- Ocaklarin günes gören tarafinda, piskin, hastaliksiz, herhangi bir sekilde yaralanmayan sürgünlerden olmasina dikkat edilmelidir.

- Fidanlarin gövdeleri düzgün olup, 1- 1,5 cm kalinliginda olmalidir. Ince ve çelimsiz yada daha kalin gövdeli olmamalidir. Boylari 70 – 100 cm civarinda olmasi tercih edilmelidir.

- Fidanlar 1-2 yasinda, iyi bir kök yapisina sahip olup en azindan 3-4 adet göze sahip olmalidir.

Seçilen fidanlar belirlenip alindiktan sonra, dikimden önce dikim budamasi yapilmalidir. Bunun için, yaralanmis kökler saglam doku noktasindan kesilmeli, uzun kökler 15–20 cm olacak sekilde kisaltilmalidir. Üzerinde 3-4 göz kalacak sekilde, en üstteki göz üzerinden kesilmelidir.

Dikim Araliklari:

Findik bahçelerinin bakimli ve teknigine uygun tesis edilmesinin ilk sarti ocak seklinde dikim düsünülüyorsa ocaklara, çit dikim sisteminde veya tek dal seklinde dikim düsünülüyorsa dallara büyümeleri ve gelismeleri için ihtiyaç duyulan alanin ayrilmasidir.

Findik ocaklari veya dallari için ayrilan alan; iklim sartlarina, topragin yapisina, kuvvetine ve gücüne göre degisir. Genel olarak ocak dikim sisteminde verimli topraklarda 6-8 metre olan mesafe, verimi düsük topraklarda daha az (4-5 m) olabilir. Çit dikim sisteminde bitkiler arasi mesafe 1,5–2 metre, sira arasi mesafe 4-5 metre olmalidir. Tek dal olarak dikim planlandigi zaman ise, verimli topraklarda sira arasi ve sira üzeri mesafe 3,5-4 metre, verimsiz topraklarda ise 3 metre düsünülmelidir.

Dikim Çukurlarinin Açilmasi ve Dikim

Dikim çukurlarinin yerlerinin isaretlenmesinden sonra çukurlar, ocak dikim sisteminde 120 cm çapinda ve 60 cm derinlikte, tek dal dikim sisteminde ise 50 cm çap ve 40 cm derinlikte açilmalidir. Dikimden bir ay kadar önce açilan çukurlarda alt ve üst topraklar ayri ayri taraflara yigilir. Dikime geçmeden önce, toprak analiz sonuçlarina göre önerilen miktardaki ahir gübresi ve kislik gübreler topraklara karistirilmalidir.

Ocak dikim sisteminde kuzey, güney, dogu ve bati yönlerinde olmak üzere karsilikli 80 – 100 cm aralikla 4 adet fidan dikilir. Tek fidan dikiminde ise, açilan çukurlarin ortasina bir adet fidan dikilir ve çukurlar daha önce ayri ayri konulan üst topragin alt, alt topragin üst kisma gelmesine imkan saglayacak sekilde kapatilir. Toprak iyice sulanir.

BUDAMA

Findikta budama; fidana, dala uygun bir sekil vermek, erken findik vermesini saglamak, bitkinin toprak alti ve toprak üstü organlari arasinda dengeyi saglayarak uzun yillar ve düzenli verim elde etmek, yaslanarak verimden düsen dallari, yan dallari ve dalciklari gençlestirmek amaci ile yapilir.

Budama esnasinda budama makasi ve budama testeresi kullanilir. Bitkide budama esnasinda en az yara sathi meydana getirmek için, bu aletlerin kullanilmasi gerekmektedir. Üreticiler genellikle budama yapmak için Girebi ve biçki denilen aletlerden faydalanmaktadir ki, bu saglikli bir yöntem degildir.

Findikta budama genellikle ekim, kasim, aralik aylarinda yapilir. Kisi sert geçen bölgelerde ise budamayi subat sonu, mart basina kaydirabiliriz.

Sekil Budamasi

Ocak Dikim Sisteminde :

Dikilen fidanlara ilk yil müdahale edilmez. Ikinci yil mart ayi basinda gözler uyanmadan önce, fidanlar toprak seviyesinden kesilir ve kesim yerlerine asi macunu sürülür. Kesimden sonra iki ay içerisinde kesim yerinin altindan çikan yeni sürgünlerden, ocagin disina dogru gelisen sürgünlerden kuvvetli bir sürgün birakilir. Digerleri toprak seviyesinden kesilir. Birakilan sürgünler mayis ayindan itibaren kontrol edilerek, yaprak koltuklarindan çikan sürgünler elle koparilir.

Üçüncü yil mart ayi basinda, gelisen sürgünler 80 – 100 cm’den kesilirler. Yil içinde kesim yerlerinin altinda olusan sürgünlerden, birinci katin yan dallarini olusturmak üzere, sonbaharda almasikli gelisme gösteren iki tanesi birakilip digerleri kesilir.

 

Dördüncü yil mart basinda doruk sürgünler 60 – 70 cm’den kesilir. O yilin sonbaharinda kesim yerlerinin altinda olusan sürgünlerden ikinci katin yan dallarini olusturmak üzere almasikli iki adet sürgün birakilip digerleri kesilir. Birinci kati olusturmak üzere birakilan sürgünler 40 – 60 cm’den kesilir. Bu yilin sonbaharinda ise bu dallar üzerinde olusan sürgünlerden almasikli gelisme gösterenlerden 3 – 5 adet birakilip kesilir.

 

Findigin budanmasi

Sekil 14. Findigin budanmasi

Besinci yilin mart ayi basinda doruk sürgün 60 – 70 cm’den, ikinci kati olusturan sürgünlerden 40 – 60 cm’den kesilir. Bu yilin sonbaharinda ikinci katin yan dallari üzerinde 3-5 adet sürgün birakilip digerleri kesilir.

Doruk ve katlari olusturacak sürgünlerin kesiminde dikkat edilecek husus, disa bakan bir göz üzerinden kesim yapilmasidir. Besinci yilin sonunda sekil budamasi bitirilmis olur (Sekil 15).

 

Findik Ocak dikim sisteminde dallarin görünüsü

Sekil 15. Ocak dikim sisteminde dallarin görünüsü

Tek Fidan Dikim Sisteminde Sekil Budamasi: Findik bitkisi uygun dikim ve bakim sartlarinda tek gövdeli bitki formunda da yetistirilebilmektedir. Bu sekilde bitkinin günes isiklarindan daha fazla yararlanmasi mümkün oldugu gibi, budama, gübreleme, mücadele gibi kültürel islemlerde daha da kolay uygulanabilmektedir. Sonuç itibari ile birim alandan daha fazla mahsul kaldirma imkani söz konusu olmaktadir. Bu dikim sisteminde de ana hatlari ile ayni sekilde olmakla birlikte, dikkat edilmesi gereken husus, ana gövde üzerinde üç veya dört farkli yöne gelisecek sekilde ana dal olusturmaya dikkat edilmesidir. Olusturulan ana dallar üzerinde birinci ve ikinci katin yan dallari almasikli bir sekilde olusturulur.

Çit Dikim Sisteminde Sekil Budamasi: Ana hatlari ocak dikim sisteminde oldugu gibidir. Farklilik ikinci yil, iki sürgün birakilmasi ve bunun birisi setin yukarisina, digeri setin asagisina, toprakla 60 oC açi yapacak sekilde büyütülmesidir. Ayrica üçüncü sürgünler 60 – 70 cm‘den kesilirler.

 

Tek dal seklinde dikilmis ve uygun sekilde taçland

Sekil 16. Tek dal seklinde dikilmis ve uygun sekilde taçlandirilmis findik bitkisi

Ürün Budamasi: Altinci yildan itibaren bitkiler her yil sonbaharda gözden geçirilerek, kurumus, yaralanmis, birbirini gölgeleyen, birbirine sürtünen ve sekli bozacak dalciklar kesilir. Ayrica eylül veya ekim aylari ile mayis ayinda olmak üzere, yilda iki defa kök ve dip sürgünü temizligi yapilir. Budamaya düzenli olarak devam edildigi takdirde bitki daha az zarar görür ve is hacmi de o ölçüde az olur.

Teknigine Uygun Dikim Yapilmamis Bahçelerde Budama :

Ülkemizde findik bahçelerinin çogunda dekardaki ocak sayisi ve ocaklarda bulunan dal sayisi, olmasi gerekenden fazladir. Bu durumda bitkilerin yeterli beslenmelerine ve yeteri kadar isik almalarina engel olmaktadir. Böyle bahçelerde bitkiler bir birine girmis, dallar ve dalciklar zayif gelismis, ocaklarda bulunan dallar yeterince yan dal olusturmadan fazla yükselmistir. Sonuç itibari ile bu tip bahçelerde findik verimi düsük olmaktadir.

Bu bahçelerde yapilacak ilk is; yaralanmis, kurumaya yüz tutmus, verimden düsmüs ve ocagin ortasinda gelismis dallarin toprak seviyesinden kesilip çikartilmasidir. Daha sonra birbirini gölgeleyen ana dallardan daha genç olani birakilip digeri kesilir. Ocaklarda dört dal kalacak sekilde ve ocaklar arasi mesafe verimli topraklarda 6 – 8, düsük verimli topraklarda 4 – 5 metre olacak sekilde kesimlere devam edilir. Daha sonra da kalan ocaklar tek tek gözden geçirilerek, kurumus ve yaralanmis dalciklar kesilir. Dallarin tekrar gözden geçirilmesi sureti ile çok sik dalciklar aralanir.

Ikinci ve daha sonraki yillarda budama, ürün budamasinda oldugu gibi devam eder. Budamada dikkat edilecek hususlari asagidaki sekilde siralayabiliriz.

Kesimler tirnak birakilmadan yapilmali, dalciklar budama makasi ile, kalin dallar testere ile kesilmeli ve büyük yaralar asi macunu ile kapatilmalidir.

GÜBRELEME:

Findik bitkisinin normal gelisimini sürdürebilmesi, bol ve kaliteli ürün verebilmesi, ihtiyaç duydugu besin maddelerinin toprak ve yaprak analizleriyle belirlenerek, yöntemine göre findiga verilmesiyle mümkündür. Analiz sonuçlarina göre gübreleme yapilmaz ise fazla, az, ya da yanlis gübre kullanilabilir. Bu durumdan hem üreticiler ekonomik zarara ugrarlar, hem de bitkiler olumsuz yönde etkilenirler.

Gübre önerilerinde bulunmak üzere, findik bahçelerinde toprak örnegi, sonbaharda gübrelemeden 1-2 ay önce ya da hasattan 10-15 gün önceki dönemde yaprak örnegi alinirken alinmalidir. Dogru bir teshis için, toprak ve yaprak örneklerinin belirli kurallara göre ve zamaninda alinmasi gereklidir. Bu konuda üreticiler Tarim Il ve Ilçe Müdürlükleri ile, Giresun Findik Arastirma Enstitüsü Müdürlügü Toprak ve Yaprak Analiz Laboratuarindan ayrintili bilgi alabilir, adi geçen laboratuarda örneklerin analizini yaptirabilirler.

 

Yazlik gübre uygulamasi

Sekil 17. Yazlik gübre uygulamasi

önerilen miktar ve çesitteki gübreler, findik bitkisine belirli zaman ve sekillerde verilmelidir. örnegin üreticiler arasinda "Yazlik Gübre" olarak bilinen azotlu gübrenin kullanimi söyledir:

Bu gübreler, bölgenin yagisli iklim özelligi ve bitkinin istekleri göz önünde bulundurularak, biri subat sonu - mart basi, digeri mayis sonu - haziran basinda olmak üzere iki defa da verilmelidir. Ocak dal uçlari altindaki 30-40 cm genisligindeki banda serpilen gübre, 5-10 cm toprak derinligine karistirilmali böylece gübrenin yagisla yikanarak ya da gaz halinde kayba ugramasi önlenmelidir (Sekil 17).

Diger önemli bir konu da, kullanilacak azotlu gübrenin toprak asit ya da alkali özelligine göre seçilmesidir. Toprak eger asit özellikte ise, % 26 N ile birlikte kireç içeren Kalsiyum Amonyum Nitrat; alkali özellikte ise % 21 N içeren ve üreticiler arasinda ''Seker Gübre'' olarak bilinen Amonyum Sülfat gübresi kullanilmasina özen gösterilmelidir.

 

Kislik gübre uygulamasi

Sekil 18. Kislik gübre uygulamasi

Üreticiler arasinda "Kislik Gübre" olarak bilinen Fosfor ve Potasyumlu gübreler ise kasim - subat aylar arasinda, 3 yilda bir, ocak dal uçlari altinda açilacak 15-25 cm derinlikteki çukurlara esit olarak konulup, üzeri toprakla kapatilmalidir. Bu gübrelerde kesinlikle toprak yüzüne serpilip, açikta birakilmamalidir (Sekil 18).

Findik bahçelerinde topragin fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini iyilestirmek amaciyla, ahir gübresi de kullanilmalidir. Ahir gübresi 3-4 yilda bir, kasim - mart aylari arasinda, ocak dal altlarindaki 50 cm genisligindeki banda serpilip, 5 - 10 cm toprak derinligine karistirilmalidir.

Ahir gübresinin olmadigi durumlarda fig, yabani bezelye, yulaf gibi bitkilerle yesil gübrelemede yapilabilir; bahçedeki yaprak, misir sap ve benzeri maddelerin çürüntüleri de bu amaçla kullanilabilir.

 

Kireç uygulamasi

Sekil 19. Kireç uygulamasi

Findik bahçeleri için çok önemli olan diger bir konu da ''kireçleme''dir. Normal gelisimini 5-7 pH dereceleri arasinda sürdürebilen findik, genellikle düsük pH'li asit topraklar üzerinde yetistirildiginden, bu topraklarin kireçtasi, sönmüs veya sönmemis kireç gibi kireçleme materyalleri ile kireçlenmesi gerekmektedir. Ancak, burada unutulmamasi gereken konu, kireçlemenin kesinlikle toprak analiz sonuçlarina göre yapilmasidir. Gerekmedigi halde kireçleme yapilmasi hem toprak özelligini bozar, hem de bitkiye zarar verir.

Analiz sonucunda önerilen miktar ve çesitteki kireçleme materyali 3-5 yilda bir, kasim-aralik aylari arasinda, ocak dal uçlari altindaki 40-50 cm genisligindeki banda düzgünce serpilip, 5-10 cm toprak derinligine mutlaka karistirilmalidir (Sekil 19).

 

FINDIKTA HASAT, HARMAN VE DEPOLAMA

Findik genellikle yagis orani ve nispi nemi yüksek olan bölgelerimizde yetismektedir. Bu durum, bahçelerde yabanci ot ve dikenlerin bol miktarda olmasina sebep olmaktadir. Bu nedenle hasada baslamadan önce bahçelerde genel bir temizlik yapilmasi, hasattan en az 5–10 gün önce bahçelerin “girinti” adi verilen aletle veya motorlu tirpanla temizlenmesi gerekmektedir.

Findik çesitleri farkli zamanlarda hasat olgunluguna erismektedirler. Ideal olani, her çesidin ayri ayri hasat olgunluguna erismesinden sonra toplanmasi olmakla beraber, karisik çesitlerden kurulu olan bahçelerde bu zor olmaktadir. Bu nedenle bahçelerde hakim olan çesitlerin olgunlasma zamaninda hasat yapilmalidir.

En iyi hasat sekli findigin kendiliginden veya silkeleme sonucunda yere düsmesi sureti ile olmaktadir. Yerden toplanan findigin kalitesi en iyi olmakla birlikte, isçilik avantaji da saglamaktadir. Yapilan arastirmalar kalite yönünden en yüksek degerlerin, yerden toplanan findiklarda görüldügünü ortaya koymaktadir. Yerden toplama seklinde yapilan hasatta; daldan toplama esnasinda oldugu gibi genç sürgün ve dallara zarar verilmemesinden dolayi, gelecek yilin mahsulüne de zarar verilmemis olunur. Fakat özellikle Dogu Karadeniz Bölgesinin topografik yapisi, yerden toplamaya imkan tanimamaktadir. Bu bölgedeki pek çok bahçede findik çotanaklarinin daldan toplanmasi sureti ile hasat yapilmaktadir.

 

Findik hasadi

Sekil 20. Findik hasadi

Findigin daldan toplanmasinda önemli hasat kriterleri ise sunlardir :

- Zurufta kizariklik oraninin, %70–80 seviyelerine ulasmasi gerekmektedir.

- Dis kabukta kahverengilesme orani %70–80 düzeyinde olmalidir.

- Findik taneleri zurufun içinde dönmeye baslamis ve zurufun soyulabilirligi kolaylasmis, silkme ile veya kendiliginden dökümler baslamis olmalidir.

- Hasat olgunluguna gelen kabuklu findiklarda nem orani maksimum %30 olmalidir. Zira nem miktari findigin muhafaza ömrünü etkileyen çok önemli bir faktördür.

Zamanindan önce hasat edilen findiklarda bazi olumsuzluklar meydana gelmektedir. Bunlar :

- Erken hasat edilen findiklarda burusuk nispeti fazlalasir,

- önemli bir kalite özelligi olan randiman ve beyazlatma özellikleri, erken hasat edilen findiklarda düsük olmaktadir.

- Fazla nem bayatlama, eksime ve küflenmeyi tesvik eder,

- Erken hasat findikta ham yag oranini ve protein oranini olumsuz etkilemektedir.

Findikta harmanlama islemi genellikle 15 agustosa dogru baslayip eylül ayi sonlarina kadar devam etmektedir.

Hasat sonrasi harman yerine tasinan zuruflu findiklar, 15 – 20 cm kalinlikta tabaka halinde serilir. Günesli havalarda tahta kürek veya tirmikla karistirilarak 3 – 5 gün kurutulur. Kurutulan bu findiklar harman makinesine (patosa) verilmek sureti ile zuruflarindan ayrilirlar. Ayiklanan bu findiklar toprak harmanlarda bez, beton harmanlarda ise bez kullanilmadan 3-4 cm kalinlikta serilirler. Günesli havalarda her gün 3-4 defa tirmik ile karistirilarak kurumalari saglanir. Bu sekilde 3-4 gün kuruyan findiklar vantilatörden geçirilmek sureti ile toz, toprak, zuruf parçalarindan ve bos findiklardan ayrilirlar. Vantilatörden geçirilen findiklar tekrar serilerek içlerinde bulunan tas, toprak sert ve yabanci cisimlerden ayrilirlar. Kirik, kurtlar tarafindan delinen ve karisan diger findik çesitleri içlerinden seçilir. Son asamada ise, findiklar çuvala doldurularak agizlari dikilir ve pazara götürmek üzere hazirlanir. Findiklar çuvallanirken mümkün oldugu kadar sabah ve aksam serinliklerinde bu is yapilmalidir (Sekil 21). Findiklar sicak olarak çuvallanmamalidir.

Harmanda findigin kurutulmasi esnasinda dikkat edilecek hususlar :

Bahçelerden toplanan zuruflu findiklarin tasinmasi sirasinda eger naylon çuval kullaniliyorsa findiklar naylon çuvallarda fazla bekletilmemelidir.

Dogru Yanlis

 

Findiklar çuvallara doldurulurken

Sekil 21. Findiklar çuvallara doldurulurken sabah veya aksam serinlikleri seçilmelidir.

Zuruflu veya ayiklanmis findiklarin, harmana serilerek kurutulmasi esnasinda yagislardan korunmak için, plastik örtü kullanilmaktadir. Bu plastik örtüler dogrudan dogruya findik üzerine serilmemeli, findiktan en az 30 – 40 cm yükseklikte çardak yapilmak sureti ile kullanilmalidir. Plastik örtü ile findik arasinda kesinlikle hava akimi olmalidir (Sekil 22).

- Findigini hemen satmayip ambarda bekletmeyi düsünen üreticilerimiz, findiklarini rutubetsiz, havadar, temiz depolarda ve jüt veya delikli çuvallarda muhafaza etmelidirler.

 

Findigin kurutulmasi esnasinda yagmurdan korunmasi

Sekil 22. Findigin kurutulmasi esnasinda yagmurdan korunmasi amaci ile yapilan çardak.

- Yas ve normalden fazla rutubetli findiklar kesinlikle depoya konmamalidir (Kurutulmus findiklarda nem orani kabuklu %8, iç findiklarda % 4.5 olmasi önerilmektedir).

 

Büyük bir findik harmani

Sekil 23. Büyük bir findik harmani

 

FINDIK TARIM TAKVIMI

EYLÜL Findik filiz güvesi,Mayis böcegi ilaçlamasi yapilabilir. Kök ve dip sürgünleri temizlenebilir. Toprak örnekleri alinabilir.

EKIM Mayis böcegi ilaçlamasi yapilabilir (ayin ilk yarisinda) Budama, kök ve dip sürgünü temizligi yapilabilir. Toprak bellenebilir, Toprak örnegi alinabilir. Fidan çukurlari açilir ve dikim yapilabilir.

KASIM Budama, kök ve dip sürgünü temizligi yapilabilir. Fosforlu ve potasli gübre verilebilir. Fidan çukurlari açilir ve dikim yapilabilir. Kireç verilebilir, toprak bellenebilir.

ARALIK Budama, kök ve dip sürgünü temizligi yapilabilir. Fosforlu ve potasli gübre verilebilir. Kireç verilebilir, çiftlik gübresi verilebilir. Toprak bellenebilir, kozalaklar toplanabilir. Fidan çukurlari açilir ve dikim yapilabilir.

OCAK Çiftlik gübresi, fosforlu ve potasli gübre verilebilir. Budama, kök ve dip sürgünü temizligi yapilabilir. Fidan çukurlari açilir ve dikim yapilabilir. Kozalaklar toplanabilir.

SUBAT Çiftlik gübresi verilebilir. Budama, kök ve dip sürgünü temizligi yapilabilir. Fidan çukurlari açilir ve dikim yapilabilir. Virgül kabuklu biti kis ilaçlamasi yapilabilir.

MART Azotlu gübrenin yarisi kullanilir. Budama, kök ve dip sürgünü temizligi yapilabilir. Virgül kabuklu biti kis ilaçlamasi yapilabilir. Findik yaprak deleni ilaçlanir (Ayin ilk yarisinda) Findik filiz güvesi ilaçlanabilir (ayin ilk yarisinda)

NISAN Filiz budamasi yapilir. Filiz güvesi ilaçlanabilir (ayin ilk baslarinda). Findik gal sinegi ilaçlanir (iki kez). Findik kokarcasi ilaçlanir (Nisan ayi ortalarinda).

MAYIS Findik kurdu ilaçlanir. Findik kozalak akari ilaçlanir. Azotlu gübrenin diger yarisi kullanilir. Kök ve dip sürgünü ikinci temizligi yapilir. Filiz budamasi yapilir.

HAZIRAN Dalkiran ilaçlanabilir. Amerikan beyaz kelebeginin mekaniksel ve ilaçli mücadelesi yapilabilir.

TEMMUZ Yaprak örnegi alinir (Temmuz ayi ikinci yarisinda) Uç kurutana karsi mekaniksel mücadele yapilabilir.

AGUSTOS Uçkurutana karsi mekaniksel mücadele yapilabilir. Amerikan beyaz kelebeginin mekaniksel ve ilaçla mücadelesi yapilabilir. Findik filiz güvesine karsi hasattan sonra ilaçlama yapilabilir.

“Findik Tarim Takvim”inde belirtilen uygulamalarin tamami her yil yapilmamaktadir. Bu uygulamalarin bir kismi yilda iki kez, bir kismi yilda bir kez, bir kismi üç yilda bir kez, bir kismi 4-5 yilda bir kez ve bir kismi da ihtiyaç duyuldugunda yapilmaktadir. Bu uygulamalardan ;

 

YILDA IKI KEZ YAPILANLAR :

- Azotlu gübrenin kullanilmasi,

- Kök ve dip sürgünü temizligi

 

HER YIL EN AZ BIR KEZ YAPILANLAR;

- Findigin budanmasi, Findik kurdu ilaçlamasi

 

ÜÇ YILDA BIR YAPILANLAR

-Çiftlik gübresi, fosforlu gübre ve potasli gübre uygulamalari

-Toprak ve yaprak örneklerinin alinmasi

4-5 YILDA BIR YAPILANLAR

- Topragin bellenmesi, kireç uygulamasi

 

IHTIYAÇ DUYULDUGUNDA YAPILANLAR:

- Findik filiz güvesi, Mayis Böcegi, findik kozalak akari, Virgül kabuklu biti,

- Findik Yaprak Deleni, Findik Gal Sinegi, Dalkiran, Findik Kosnilleri, Amerikan Beyaz Kelebegi, Uç Kurutan gibi zararlilar ile, Findik Bakteriyel Yanikligi ve Dal Kanseri gibi hastaliklarla mücadele.

Budama: Ekim, kasim, aralik ve ocak aylarinda yapilir. Bu zamanlarda ocak ve dal seyreltmesinin yani sira kurumus, kirilmis, yaslanmis, hastalanmis ve zararlilarin etkisinde kalmis ve mahsulden düsmüs dallar dibinden kesilir. Dal içi, yani verim budamasi yapilir.

Filiz Budamasi: Nisan ve mayis aylarinda dallarin gövdelerinden çikan taze sürmüs ve sürmekte olan sürgünlerin kesilmesidir.

Toprak örnegi: Bahçelerin en az 5-6 yerinden 0-20 ve 20-40 cm derinliklerden alinir.

Yaprak örnegi: Findigin toplanmasindan önceki 10 –15 gün içinde, 20 dekara kadar olan bahçelerin degisik yerlerinden, 25 ocagin dört yönünden olmak üzere 80-120 arasinda yaprak alinir.

-Azotlu gübrenin yarisi mart ayinda, diger yarisi mayis ayi ikinci yarisinda veya haziran ayi basinda verilir.

Findik Kurdu Ilaçlamasi: Bahçenin degisik yerlerindeki 10 ocakta 3 ve daha fazla kurt oldugunda, bahçede hakim findik çesidinin tanelerinin yaridan fazlasi mercimek iriligine (3-4 mm) geldiginde yapilir.

Findik Filiz Kurdu Ilaçlamasi: Agustos ayi sonlarinda ve eylül ayinda 100 yaprakta 15 ve daha fazla araz varsa ilaçlama yapilir. Bu zamanda ilaçlama yapilamamissa, mart ayi sonunda – nisan ayi basinda iyi takip edilmek sarti ile 2. dönem larvalarina karsi ilaçlama yapilabilir.

Findik Gal Sinegi: Mart ayi sonunda - nisan ayi basinda bulasikligin %50’ yi geçtigi bahçelerde findik sürgünlerinin çogunlugu 2 yaprakli oldugunda ilaçlanir.

Findik Yaprak Deleni: Yogun bahçelerde yapilir.

Findik Kozalak Akari: Sürgünler 4 – 5 yaprakli oldugunda, yaprak koltuklarinda yeni yil tomurcuklari toplu igne basi kadar olduklarinda, takriben mayis ayi ilk yarisinda ilaçlanir.

Virgül Kabuklu Biti: Subat–mart aylarinda tomurcuklar patlamadan önce, kis ilaçlamasi olarak yapilir. Larvalarin yumurtadan %70–80 oraninda çiktigi mayis ayinda da yaz ilaçlamasi yapilabilir. Yaz ilaçlamasi mecbur kalmadikça yapilmamalidir.

Dalkiran Ilaçlamasi: 10 ocakta 30 dalda 3 yeni galeri varsa yapilir.

Uç Kurutan Mücadelesi: Temmuz, agustos ve eylül aylarinda bulasik sürgünlerin kesilmesi ve yakilmasi ile yapilir.

Amerikan Beyaz Kelebegi: Larva paketleri ile bulasik dallarin veya dal parçalarinin kesilip imha edilmesi ile veya 2. dönem larvalarinin 2-3. dönemlerinde ilaçlanmasi ile yapilir.

Findiklarda Bakteriyel Yaniklik ve Dal Kanseri gibi hastaliklara karsi basarili bir ilaçlama programi olmadigindan, bu hastaliklara karsi mücadele, hastaliklarin bulastigi dallarin ve kök sürgünlerinin sökülüp yakilmasi seklinde olmaktadir.

Facebook'ta Yayınla>
Soru / Yorum Eklemek içinTıklayınız
..:: Sorular / Yorumlar ::..
Yazan : atilla
Yazılış Tarihi : 14.6.2016 10:43:35
  yaylada kuzey cephede 4 yıllık fındık ağaçlarım var kuzeyde olması fındık verimini nasıl etkiler ve fındık kaçıncı senesinde tam verimli olur. teşekürler.
Cevap vermek için tıklayınız...
------------------------
Yazan : metin köse
Yazılış Tarihi : 19.8.2015 14:52:01
  fındığın bir yıl verip diğer yıl vermemesi normalmi bakım la alakası varmı yüksek ağaçların altındaki fındık daha çok verimli oldu raslantımı ayazı engellemiş olabirmi
Cevap vermek için tıklayınız...
Cevaplama Tarihi : 19.4.2016 15:11:20 
Cevaplayan : önerici 
Bakarsan Bağ olur Bakmazsan Dağ olur. Tabi ki bakım önemli ama fındığı zararlı kurtlara karşı koruma , zamanında yapılan kış bakımı , yaz bakımı , toprak düzenleyici kullanımı ve toprak analizi yaptırıp gerekli azot , kireç vb verilmesi çok uygundur.Bolu fındığına aşılama yöntemi ile fındığın 15-20 gün sonra çiçek açmasını ve dondan korunmayı artırabilirsiniz :) 
------------------------
Yazan : mina öztürk
Yazılış Tarihi : 18.9.2013 13:45:45
  fındık tanesini çimlendirmek için, yani kendi fidanımı kendim üretmek için ne yapmalıyım?. nasıl bi toprağa ekmeliyim? yada önceden sudamı ıslatmaya bırakmalıyım.. fındık tanesini nasıl filizlendirebilirim?..teşekkürler..
Cevap vermek için tıklayınız...
Cevaplama Tarihi : 1.1.2014 23:50:32 
Cevaplayan : hilmi 
o dedigin gibi yaparsan yabani findik olur ocak dibinden filiz sökücesin
 
------------------------
Yazan : Necdet Amanvermez
Yazılış Tarihi : 30.8.2013 18:08:41
  Sayın ilgili:
1-Fındık ocakları dibinde bulunan, fındık ocaklarının kurumasına sebep olan parmak büyüklüğündeki beyaz kurtlarla mücadele içi öneriniz var mı?
2-Dal sokmalarında ki ilaçlamalar hangi sıklıkla yapılmalı. Kavak Ağaçlarına atılan ilaç kullanılabilir mi?
Şimdiden Teşekkür ederim...
Cevap vermek için tıklayınız...
Cevaplama Tarihi : 14.12.2015 00:06:50 
Cevaplayan : findikfistik 
kavakla findik ilaclama bir olmaz beyaz kurtlanmaya kirec uygula agacin etrafina dikkay et az bahcayi kurutma .d 
------------------------

Soru veya Yorum Eklemek için tıklayınız



Bu konuyla ilgili tüm soru ve yorumları Görmek için Tıklayınız.



Ne? nedir? Nasıldır? Nasıl yapılır? Ne zaman yapılır?
Copyright - Tarım Kütüphanesi - 2007