ELMA YETISTIRICILIGI

Kuzey Anadolu, Karadeniz kiyi bölgesi ile Iç Anadolu ve Dogu Anadolu yaylalari arasindaki geçit bölgeleri, Dogu Marmara ile son yillarda güneyde göller bölgesi elmanin önemli yetistiricilik alanlarini olusturmaktadir. Türkiye'de elma üretimi 2 milyon ton civarinda olup, dünya elma üretiminde, Sovyetler Birligi, Amerika Birlesik Devletleri, Fransa ve Italya’dan sonra besinci sirayi almaktadir.

IKLIM

Elma, iliman, özellikle soguk iliman iklim meyvesidir. Kis dinlenmesi sirasinda odun kisimlari -35-40°C 'a, açmis çiçekler -2.2- 2.3°C ve küçük meyveler ise -1.1-2.2°C 'a dayanirlar.

Meyve türleri arasinda elma kis dinlenmesine en fazla ihtiyaç duyar. Soguklamasini giderememis elma agaçlarinda yaprak gözleri sürmez ve agaç çiplak kalir. Elma yüksek yaz sicagindan da hoslanmaz. Sicaklik 40°C'nin üzerine çiktigi zaman büyüme durur daha yüksek sicakliklarda ise zararlanma görülmeye baslar.

TOPRAK

Elma genellikle birçok toprak tiplerinde basarili sonuç verir. Ancak, elma yetistiriciligi için en iyi topraklar pH'si 6.0-6.5 olan ve içerisinde normal kireci ve yeteri kadar humus ve nemi bulunan tinli, tinli-kumlu veya kumlu-tinli geçirgen ve iyi drene edilmis topraklardir.

SEYRELTME

Her yönüyle iyi planlanmis bir elma bahçesinden çevre sartlari da uygun gittigi zaman yüklü meyve alinir. Bu meyvenin fazlasi daha sonra çiçek ve meyve seyreltmeleri yoluyla atilir. Çiçek ve meyve seyreltmesinin disinda budamanin da dolayli olarak bir meyve seyreltmesi yöntemi oldugu ve budama ile çiçek gözlerinin bir kisminin kesilip atildigi bilinmelidir.

Meyve seyreltmenin etkileri sunlardir:

a) Meyve iriligine etkisi

Seyreltmenin en göze çarpan etkisi meyve iriliginde görülür. Meyve basina düsen yaprak sayisi arttigi için meyvede daha çok karbonhidrat ve sellüloz depolanmis ve böylelikle daha iri meyve olusumu gerçeklesmis olur.

b) Meyve rengine etkisi

Asiri meyve tutumu yapan elma agaçlarindaki meyve rengi normal meyve tutumu yapan agaçlardakinden daha azdir. Elmalardaki kirmizi renk dogrudan dogruya yapraklarca olusturulan karbonhidratlarla iliskilidir. Seyreltmeyle bir meyveye düsen yaprak miktari arttigi için kirmizi renk de artmis olur.

c) Kaliteye etkisi

Kirmizi renk ile meyve kalitesi arasinda kesin bir iliski bulundugu ve seyreltme ile kirmizi renkte artis oldugu için kalitede de artma olur. Meyve basina düsecek 30-50 yaprak ile meyvede yeteri kadar karbonhidrat depo edilir.

d) Gelismeye etkisi

Çok yüklü meyve agaci zayiflatir. Böyle agaçlar sürgünleri piskinlestiremedikleri için kis soguklarindan zarar görür, zayiflar ve ekonomik ömürleri azalir.

e) Düzenli ürün vermeye etkisi

Elmalarda meyve gözleri çiçeklenmeden hemen sonra olusmaya baslar ve ertesi yila kadar bütün bir yilin sonunda çiçege dönüsür. Meyve gözü olusmasi için karbonhidrat birikimi çok önemlidir. Meyve seyreltmesi yapilan agaçlardaki karbonhidrat birikimi seyreltme yapilmayanlara göre çok fazladir. Karbonhidrat birikimi sonucu depo edilen enerji her yil düzenli ürün alinmasinda önemli bir rol oynar.

Meyve seyreltmesi erken devrede yapilmalidir. Meyve gözü olusmaya baslamasindan önce bitirilmemis olan bir meyve seyreltmesi her ne kadar irilik, renk ve kalitede bir iyilesme yaparsa da agacin ertesi yilki ürününü olumsuz etkiler.

Elle Seyreltme

Her ne kadar % 50 pahali ise de iyi seyreltme elle yapilanidir. Elmalarda çiçek ve meyve olusumu hüzmeler seklindedir. Her hüzme 5 çiçek vardir. Uygun kosullarda bu 5 çiçegin 5'i de meyveye dönüsebilir. Normal kosullarda bir hüzmedeki 5 meyvenin ortada bulunan "kral meyve" disindakilerin tümü koparilir. Ancak çok kuvvetli vejetatif gelisme göstermesi kosuluyla Starking Delicious, Golden Delicious, Mutsu vb. gibi elmalarda hüzmede bir yerine iki meyve de birakilabilir.

Starkrimson Delicious ve Starkspur Golden Delicious gibi yari bodur elma çesitlerinde bir hüzmede birden çok meyve birakilmamalidir.

Kimyasal Seyreltme

Elmalarda seyreltme araci olarak birçok kimyasal madde kullanilmaktadir. Yapilan bir deneme tam çiçeklenmeden 15-20 gün sonra Golden Delicious için 180 gr/100 It ve Starking Delicious için 150 gr/100 It dozdaki sevin (%50 W.P) uygulamasindan iyi sonuç alinmistir.

ANAÇLAR

Elma fidani üretiminde tohumdan yetistirilen çögürler veya vejetatif anaçlar kullanilir. Anaç üretiminde yararlanilan tohumlar yabani veya kültür çesitlerinden alinirlar. Vejetatif anaçlar ise "degisik hendek daldirmasi" yolu ile kolayca çogaltilabilmektedir.

En çok kullanilan vejetatif anaçlar:

Çok bodur: M-9

Yari bodur: MM-106

Kuvvetli: MM-111

Elma bahçesi tesisinde kullanilan anaca ve çeside göre dikim mesafeleri ve budama sistemleri de degismektedir.

örnegin çögür anacina asili standart çesitler için dikim mesafesi 8 m X 8 m - 7 m X 7 m olup, modifiye lider budama sistemi uygulanmaktadir.

Çögür anacina asili yari bodur (spur tipi) çesitler için dikim mesafesi topragin kuvvetine göre 6m x 3m veya 5m x 3m olup, bir lider ve çok sayida yan dallar olacak, yani gelecekteki yüklü meyveyi çok sayida yan dala dagitacak ve çam agacina benzeyecek sekilde bir budama uygulanir. Bu amaçla dikim esnasinda fidanin tepesi 80 cm'den kesilir. Ilk gelisme mevsimi sonu ve daha ilerideki dönemlerde gerek çati dali gerekse bunlardan meydana gelecek 2. derecedeki sürgünlerde yillik gelismenin 1/3'ü kesilerek standart çesitlerin aksine bunlarda daha fazla vejetatif gelisme ve yaprak yüzeyi elde edilir. Ilk üç yil boyunca hiç meyve alinmaz, meydana gelen çiçeklerin tamami koparilarak kuvvetli çati olusumuna yardimci olunur.

Çok bodur vejetatif bir anaç olan M-9 üzerine standart çesitler asilanirsa dikim mesafesi 2 m x 3 m veya 2 m x 3.5 m'dir. Bunda lider dalin gelismesi dikimden itibaren zayiflatilip, yan dallarin kuvvetlenmesi saglanir. Ilk dört yilda liderin zayiflatmasi disinda hemen hemen hiç budama yapilmaz. Ancak, dikimi izleyen ilk gelisme mevsimi sonundan itibaren yan çati dallari asagi egdirilerek meyve göze olusumu tesvik edilir ve dallarin dayanikliliklari arttirilir. 4. yildan sonra verim budamasi yapilir. Bu terbiye sistemi "Ig terbiye sekli" olarak tanimlanir (Sekil 1 ).

Yari bodur vejetatif anaç MM-106 üzerine hem standart hem spur çesitler asilanabilir. Standart çesitler asilaninca dikim araligi 4 m x 5 m veya 4 m x 6 m; spur çesitler asilaninca da 2 m x 4 m olup, modifiye lider terbiye sistemi uygulanir.

Kuvvetli vejetatif anaç MM-111 üzerine hem standart hem de spur çesitler asilanabilir. Dikim mesafesi ve terbiye sistemi çögür anacinda oldugu gibidir.

Bodur anaç üzerinde iki yasli Starking Delicious agaci

Sekil 1. Bodur anaç üzerinde kurulmus bir elma bahçesi.

DöLLENME BIYOLOJISI

Elma çesitleri genel olarak kendine kisirdirlar. Ancak yabanci döllenme ile iyi bir ürün alinabilir. Döllenmeyi % 90 arilar yapar. Genç elma bahçeleri için gerekli ari miktari her 4 dekar için bir kovan veya her 30-40 dekar için 15.000-20.000 aridir. Tam verime geçmis agaçlar için bu miktar 3-4 katina çikarilmalidir. Çiçek zamani ari çalismasi ve tozlanmanin saglanabilmesi için bahçeler ilaçlanmaz. Dölleyici çesitler ana çesitten 12-15 m'den daha uzakta olmamalidir. 2 çesitten bahçe kurulacak ise her iki çesitte düzenli verimli ve çiçeklenmeleri ayni zamana denk gelmelidir.

ÇESITLER

Meyvecilikte kullanilan gerek anaç ve gerekse çesidin gelisme kuvveti azaldikça bir baska deyisle anaç bodurlastikça yogun meyvecilige dogru adim atilmis olur.

Yogun meyvecilikte ise sik dikimden dolayi birim alana daha fazla sayida agaç kullanildigi için daha yüksek verim elde edilir. Bodur agaçlardan kurulmus meyve bahçelerinden erken yasta ürün alinir. Isgücü ve yapilan masraflar azalir, kültür ve bakim uygulamalari kolaylasir ve daha kaliteli meyve üretimi mümkün olur. Bodur elma agaçlari ise ya zayif anaçlar (M-9, MM-106 gibi) kullanarak ya da yari bodur gelisen "Spur tipi" (Starkrimson Delicious, Starkspur Golden Delicious gibi) çesitler kullanmak yolu ile elde edilebilmektedir.

Su anda yetistiriciligi önerilen elma çesitleri sunlardir:

STARK EARLIEST: Agaci yari dik, hatta yayvan sekilli, zayif-orta kuvvette olup, verimi yüksek degildir. Haziran ile Temmuz baslarinda olgunlasan yazlik bir elmadir (Sekil 2). Tozlayicilari: Golden Delicious ve Jonathandir. Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerine önerilir.

Stark Earliest.

Sekil 2. Stark Earliest.

BEACON: Agaci kuvvetli, saglikli ve bol verimlidir. Temmuz sonunda olgunlasir. Tozlayicilari: Granny Smith, Black Stayman Improved 201. Elma yetistirilen bütün bölgelere önerilir.

BLACK STAYMAN IMPROVED 201: Agaci yari dik, kuvvetli ve verimi çok iyidir. Meyveleri çok güzel renklenir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu arasindaki gün sayisi 125'dir. Tozlayicilari: Golden Delicious, Jonathan, Starking Delicious. Elma yetistirilen bütün bölgelere önerilir.

MUTSU (Sinonim: Cirispin): Japonya'da islah edilmis bir çesit olup, agaci yari dik gelisir. Pasa çok dayanikli, sari renkli ve Golden Delicious tipi bir elmadir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu arasindaki gün sayisi 132'dir. Tozlayicilari: Starking Delicious, Granny Smith. özellikle nemin yüksek oldugu Karadeniz ve Marmara bölgeleri için Golden Delicious'un yerine önerilmektedir (Sekil 3).

Mutsu.

Sekil 3. Mutsu.

JONATHAN: Agaci yari dik-yaygin, orta kuvvette ve çalimsi gelisir, çok verimlidir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu arasindaki gün sayisi 132'dir. Soguk hava deposunda uzun süre muhafazasi güçtür. Tozlayicilari: Golden Delicious'dur. Marmara ve Ege bölgelerinde önerilir.

STARKING DELICIOUS: Agaci kuvvetli yari dik gelisir. Çok verimlidir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu arasindaki gün sayisi 136'dir. Soguk hava deposunda Nisana kadar saklanabilir. Her yil düzenli ve bol ürün verir. Tozlayicilari: Golden Delicious, Jonathan'dir. Elma yetistirilen bütün bölgelere önerilir.

GOLDEN DELICIOUS: Agaci dik-yari dik ve orta kuvvette gelisir, çok verimlidir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu arasindaki gün sayisi 136'dir. Soguk hava deposunda Mart ayina kadar saklanabilir. Dikkatli meyve seyreltmesi yapilirsa her yil ve bol ürün verir. Tozlayicilari: Starkrimson Delicious, Starking Delicious, Jonathan'dir. Elma yetistirilen bütün bölgelere önerilir.

STARKRIMSON DELICIOUS: Agaci çok verimli olup, yari diktir ve orta kuvvette gelisir. Soguk depoda Nisan ayina kadar saklanabilir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu arasindaki gün sayisi 140'dir. Verimli toprak, kuvvetli anaç, dikkatli meyve seyreltmesi, daha çok gübre, su ve kuvvetli budama ister. Tozlayicilari: Starkspur Golden Delicious, Golden Delicious, Stark Early'dir. Elma yetistirilen bütün bölgelere önerilir (Sekil 4).

Starkrimson Delicious.

Sekil 4. Starkrimson Delicious.

STARKSPUR GOLDEN DELICIOUS: Agaci çok verimli, yari bodur, dik, biraz açik gelisir. Soguk depoda Mart ayina kadar saklanabilir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu arasindaki gün sayisi 140'dir. Verimli toprak, kuvvetli anaç, dikkatli meyve seyreltmesi, daha çok gübre ve su, kuvvetli budama ister. Tozlayicilari: Starkrimson Delicious, Starking Delicious, Jonathan'dir. Elma yetistirilen bütün bölgelere önerilir.

GRANNY SMITH: Agaci yari dik-yaygin, zayif-orta kuvvette gelisir, çok verimilidir. Tam çiçeklenme ile hasat olumu arasindaki gün sayisi 153'tür. Soguk hava deposunda uzun süre muhafaza edilebilir. Her yil ve bol ürün verir, sogugu seven bir çesittir. Tozlayicilari: Red Delicious, Golden Delicious'dur. Karadeniz ve Marmara bölgelerine önerilir.

Granny Smith.

Sekil 5. Granny Smith.

AMASYA: Türkiye'de yetistirilen elma çesitleri arasinda önemli bir yer tutar. Meyveleri Ekim ayi basinda toplanir. Iyi saklandigi sürece Mayis ayina kadar dayanabilir. Agaci orta büyüklükte, yayvan bir taç yapar, uzun ömürlüdür. Bir yil çok meyve verir, bir yil dinlenir. Son yillarda yapilan çalismalarda her yil ürün veren Amasya tipleri saptanmis olup, halen bu tiplerden bazilari deneme asamasindadir.

Bu çesitler disinda yeni çesitlerin seçimi için çalismalar devam etmektedir. Bu konuda daha fazla bilgi almak için bulundugunuz il ve ilçe tarim müdürlüklerine ya da Yalova Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Arastirma Enstitüsüne basvurulabilir.

Facebook'ta Yayınla>
Soru / Yorum Eklemek içinTıklayınız
..:: Sorular / Yorumlar ::..
Yazan : efser memmedov
Yazılış Tarihi : 13.1.2013 08:10:50
  elma dikim zamanı hangi aylar olablir münkündürse hocam bize bilgi vererdiniz şimdiden teşeküller
Cevap vermek için tıklayınız...
------------------------
Yazan : ahmet yıldız
Yazılış Tarihi : 5.12.2012 15:52:34
  ben giresundan arıyorum kıyısahilinde bahçem var fındıgı söküp elma bahçesi yapmak istiyorum sahile hangielma tipleri uygun olur birde bizim burarın yerli ırklarını bodur anaçlara aşlarsak uygun elma oluşumu olurmu
Cevap vermek için tıklayınız...
------------------------

Soru veya Yorum Eklemek için tıklayınız



Bu konuyla ilgili tüm soru ve yorumları Görmek için Tıklayınız.



Ne? nedir? Nasıldır? Nasıl yapılır? Ne zaman yapılır?
Copyright - Tarım Kütüphanesi - 2007