BAKLASI YENILEN SEBZELER (FASULYE, BEZELYE, BAKLA)

Bu dersimizde bitkisel protein kaynagi olarak bilinen baklagil sebzelerinin yetistirilme tekniklerini ayri ayri ele alacagiz.

Taze, kuru ve konserve olarak tükettigimiz baklagiller insanliga .yararli sebzeler olmasi yaninda havanin azotunu topraga baglayarak siz üreticilerimize gübrelemede büyük tasarruflar saglamaktadir. Ayrica;

-Baklagiller iyi bir münavebe bitkisidir.

-Baklagiller iyi bir yesil gübre bitkisidir.

Yeter ki yetistirme teknigini iyi bilelim...

TAZE FASULYE YETISTIRELIM

Bitkisel protein ve vitaminler bakimindan çok zengin olan fasulye memleketimizde en fazla yetistirilen sebzeler arasindadir. Fasulye bir iliman iklim sebzesi olup ilkbahar ile sonbahar arasinda kalan devrede yetistirilir. Soguk bölgelerde senede bir defa, sicak bölgelerde ise ilkbahar ve sonbahar olmak üzere senede iki defa yetistirilebilir.

ÇOK SICAK VE ÇOK SOGUK ISTEMEZ

Yetistirme bölgelerine göre ekim zamanlarinin çok iyi tespit edilmesi gereklidir, zira fasulye dondan kolaylikla zarar görebilecegi gibi, 30-35°C den fazla sicakliklarda çiçek dökümleri, bakla baglayamama gibi sorunlar görülebilir. Yazlari fazla sicak olan bölgelerde Sonbahar yetistiriciligi daha olumlu sonuç vermektedir. Rahat bir gelisme ve yetisme için çimlenme döneminde 18-20°C, çiçeklenme döneminde ise 20-25°C en iyi sicakliktir.

HER TÜR TOPRAKTA YETISIR. ANCAK!

Fasulye hafif kumlu topraklardan agir killi topraklara kadar her türlü toprakta yetisebilir. Bununla beraber yetistiricilikte drenaji iyi, organik maddelerce zengin kumlu tinli bahçe topraklari tercih edilir.

GÜBRE IÇIN TAHLIL

Fasulyede gelisme, çiçeklenme ve mahsuldarlik devrelerine göre uygun miktarlarda gübreleme yapmak gereklidir, bunun için de toprak tahlili neticelerine göre ihtiyaç duyulan gübrelerin verilmesi en dogrusudur.

N:P:K VE ÇIFTLIK GÜBRESI

Fasulyede çimlenmeden sonra gelismenin yeni basladigi devrelerde nitrojene, çimlenme ve olgunlasma devrelerinde ise fosfor ve potasa ihtiyaç fazladir. Kumlu tinli topraklar için dekara mevcutsa 2-3 ton çiftlik gübresi verilir, ekimden önce ise gübre dozlari saf madde olarak dekara 2-4 kg azot, 5-6 kg fosfor ihtiva edecek sekilde fenni gübreler topraga atilir karistirilir. Fasulye, yetisme esnasinda havanin azotunu kökleri ile topraga baglar ve kendinden sonra ekilecek baska bir mahsul için zengin bir toprak birakir.

TARLA HAZIRLIGI NASIL YAPILIR?

Fasulye ekilecek tarla derince sürülür, verilecek olan iyi yanmis çiftlik gübresi topraga verilip karistirilir. Ekimden önce tarla yabanci ot mücadelesi için ot öldürücü ilaçlardan biri ile ilaçlanir, fenni gübre atilarak diskharrow veya tirmik geçirilir.

TOHUM EKIMI

Tarla ziraati seklinde yapilacak yetistiricilikte mibzerle tohum ekimi, makinayla sira aralarinin çapalanmasi ve yine makinayla kariklarin yapilmasi önerilir. Bahçe ziraati seklinde yapilacak küçük alanlardaki yetistiricilikte ise hareket zorlugu nedeniyle ekim kariklara el ile yapilir.

EKIM MESAFELERI NE OLMALI

Yer taze fasulye yetistiriciliginde mibzerle ekim yapilacagi düsüncesiyle siralar arasi 60-70 cm, sira üzeri 5-10 cm, sirik taze fasulye yetistiriciliginde ise siralar arasi 80-90 cm sira üzeri bitkinin gelisme durumuna göre 30-50 cm olmalidir, her ocaga atilan tohum miktari 3-5 adettir. Tohum ekim derinligi ise 4-5 cm dir.

DEKARA 5-10 kg TOHUM

Dekara atilacak tohum miktari, çesidin tohum büyüklügü ve gelisme durumuna göre yer taze fasulye çesitlerinde 7-10 kg, sirik çesitlerinde ise; 4-5 kg arasinda degisir.

ILK ÇAPA

Tohumlar çimlenip toprak yüzüne çiktiktan sonra topragin kabartilmasi, yabani otlarin temizlenmesi ve kaymak tabakasini kirmak amaciyla çapa yapilmalidir. Ilk çapa bitkiler 4 yaprakliyken yani 10-15 cm boy aldiklarinda yapilir.

Mibzer ile ekim sonrasi fasulye tarlasinda çikis.

Sekil 1. Mibzer ile ekim sonrasi fasulye tarlasinda çikis.

SEYRELTME YAPILIR

Bu dönemde yer taze fasulye çesitlerinde bitkiler arasi 5-10 cm olacak sekilde, sirik taze fasulyelerde ise ocakta 2-3 bitki kalacak sekilde tekleme yapilir. Genis tarla ziraati seklinde yapilan yetistiricilikte, mibzerle düz tarlaya ekilen bitkiler arasina önce çapa makinasiyla çapa yapilir ve arkasindan karik makinasi geçirilerek bitkiler kariklarin ortasina alinir.

Çapa makinasi ile yapilan çapalama islemi.

Sekil 2. Çapa makinasi ile yapilan çapalama islemi.

SALMA VE YAGMURLAMA SULAMA

Kaliteli yüksek verim ancak uygun bir sulama ile saglanabilir. Ilk ve sonbahar ekimlerinde suyun büyük bir kismi yagislar tarafindan karsilanabilmektedir. Fasulye yetistiriciliginde karik usulü sulama önerilir. Tarla tesviyesi iyi olmayan yerlerde yagmurlama sulama tavsiye edilirse de bunun da yaprak hastaliklarina yakalanma açisindan mahzurlari vardir.

Sulama kariklarinin açilmasi ve bogaz doldurma.

Sekil 3. Sulama kariklarinin açilmasi ve bogaz doldurma.

öNEMLI

Fasulye ekiminden sonra asiri yagis ile toprak asiri kaymak tabakasi olusturmus ise tohum ekimini yenilemek en dogru karardir.

SUYU NE ZAMAN VERSEK

Ekim zamaninda toprak rutubetli ise çimlenme için sulamaya gerek duyulmaz. Toprak kuru ise ekimden önce sulama tavsiye edilir. Bitkinin ihtiyaci oldugu zaman topraktaki nem durumuna bakilarak sulamaya karar verilir. Gelismenin erken döneminde sulama bitkide kök ve gövde çürümesini arttirir, kök gelismesini önler ve bitki gelismesi yavaslar.

MEYVE BAGLARKEN DÜZENLI SULAMA

Bitkiler çiçek açip meyve baglamaya basladiktan sonra muntazam bir sekilde sulamaya baslamak gerekir. Genel olarak taze fasulye yetistiriciliginde ilk meyveler görülünceye kadar az sulama, hasat döneminde ise her hasattan sonra, iklim kosullari da göz önünde bulundurularak sulama yapmak gereklidir.

SUYU NASIL VERELIM

Siralar arasinda açilan genis karik, sulama yönünden dar kariktan daha iyi sonuç vermektedir, kariklarin durumu asagidaki sekilde gösterilmistir. Bitkiler genis kariklarda su ve suda erimis besin maddelerini daha kolay alabilmektedir.

Siralar arasinda açilan genis karik, sulama yönünden dar kariktan daha iyi sonuç vermektedir

YAPRAK BITI FASULYEYI ÇOK SEVER

Bitkilerde hastalik ve özellikle aphid (bit) gibi zararlilar görüldügünde ilaçli mücadelesi yapilmalidir.

SIRIGA SARDIRMA = ASKIYA ALMA GEREKLI

Sirik fasulyelerde yapilmasi gereken bir diger islemde bitkilerin askiya alinmasidir. Bunun için 3-4 cm kalinliginda, bitkinin gelisme tipine bagli olarak 2-3 metre uzunlugunda agaç dallarindan hazirlanmis siriklar kullanilir. En uygun sistem her ocaga birer sirik verilmesidir. Ancak sira üzerindeki ocaklar yakin oldugunda her iki ocagin ortasina bir tane olacak sekilde sirik koyulabilir.

ORTALAMA 3 TON ÜRÜN

Fasulye yetistiriciliginde dekardan (dönümden) alinan verim çesidin sirik ve yer olusu, çesitlerin mahsuldarliklari, iklim, yetisme ve bakim sartlari gibi çesitli faktörlere baglidir. Bununla beraber verimli yer taze fasulye çesitlerinden bir dekardan ortalama 2-2,5 ton, sirik taze fasulyelerden ise 2,5-3,5 ton ürün alinabilmektedir.

KILÇIKSIZ FASULYE

Baklalar, sicak havalarda çiçeklenmeden 10-15 gün sonra, serin havalarda çiçeklenmeden 18-20 gün sonra toplama olgunluguna gelmektedir. Taze baklalar tam dane büyütmeden ve kolayca kirildigi zaman yeni normal bakla büyüklügünü aldiginda, kilçiksiz olarak hasat edilmelidir. Sik hasat kaliteli ürün istihsali için gereklidir. Sicak havalarda 3-4 günde bir, serin havalarda 5-10 günde bir hasad tavsiye edilir.

PROTEIN KAYNAGI BEZELYE

Bezelye, sebzeler arasinda besin muhtevasi ve özellikle protein bakimindan zengin ve degerli bir türdür. bezelyenin sahip oldugu proteinin de nitelik bakimindan üstün oldugu ve hayvansal besinlerle boy ölçülebilir seviyede oldugu, yapilan arastirmalar sonucu anlasilmis bulunmaktadir.

ÇOK DEGERLI BIR BESIN

100 gram taze iç bezelyede 5 ilâ 7 gram saf protein mevcut olup, bu nispet diger taze sebzelere göre 2 ilâ 6 misli daha yüksektir. 100 gram kuru bezelye tanesinde ise ortalama 21 gram protein mevcut olup, bu diger kuru bakliyata göre esit bir seviyedir. Ancak ülkemizde çok degerli bir besin olan kuru bezelye tüketimi pek yaygin degildir.

KONSERVE VE DONURULMUS BEZELYE

Bezelye konserveye isleme ve doldurulmus sebze üretimi konularinda da tinde gelen türlerden birisidir. Tüketim mevsimi çok kisa sürdügü için konserveye isleme, gerek fabrikalarda, gerek evlerde çok yaygin bir sekilde yapilmaktadir. Bezelyenin kabugu çikarilmis kirmasi ve unu gida sanayiinde kullanildigi gibi, özellikle fabrika artigi sap ve samani hayvan yemi olarak kullanilmaktadir.

TOPRAGI ZENGINLESTIRIR

Bunlara ilave olarak, bir baklagil olmasi dolayisiyla, kökleri azot bakterileri vasitasiyla havanin serbest azotu toprakta biriktirerek topraklarimizi besin maddesince zenginlestirir.

Bazi bezelye çesitlerinde bakla ve Iç (dane) görünümü.

sekil 4. Bazi bezelye çesitlerinde bakla ve Iç (dane) görünümü.

FAZLA SICAGI SEVMEZ

Bezelyenin iklim ve toprak istekleri fasulyeninkine benzer, serin ve ilik havalardan hoslanir, fazla soguktan zarar görür, fazla sicakta da büyüme ve çiçeklenme durur. Bu nedenle bezelyenin yetistirme periyodu yörenin iklimine göre sonbahar, kis ve ilkbahar, bazen de yaz mevsimini kapsar. -5°C gibi sicakliklarda hassas çesitler ve çogunlukla sirik çesitler zarar görür. Soguga dayanikli bilinen çesitler ise -6,5-7°C'ye kadar dayanabilir.

TOHUM EKIMI NE ZAMAN?

Eger ekim sonbaharda yapilmis ve bitkiler ilkbahara kadar oldukça boylanmislarsa, bu bitkilerin soguktan zarar görmeleri çok kolay olur. Eger ekim, erken ilkbaharda yapilirsa ve bitkiler çok küçükken düsük sicaklik olursa, bitkiler -8-10°C'ye kadar dayanabilir. Ancak bu durumda hasat 15-20 gün gecikir.

TOHUM EKIMI BöLGELERE GöRE FARKLI ZAMANDA YAPILIR

Akdeniz, Ege ve Marmara Bölgesinin iliman yörelerinde Ekim, Kasim, Aralik aylarinda yapilir. Genelde ise kisi sert geçen bölgelerde ekim Ilkbaharda yapilir.

TINLI-KUMLU TOPRAK EN IYISI

Kumlu-tinli topraklardan agir killi topraklara kadar çesitli topraklarda yetisebilirse de tercih ettigi toprak tipi tinli-kumlu, süzek ve orta agirliktaki topraklardir. Asitli topraklari sevmez.

ÇESITE GöRE TOPRAK

Bezelye çesitlerinin toprak istekleri farkliliklar gösterir. Büyük daneli çesitler kuvvetli topraklari istedikleri halde, küçük daneli çesitler daha zayif topraklarda da yetisebilir. Su tutma gücü az ve hafif topraklar daha çok erkenci çesitler için uygundur.

ILK YIL ÇIFTLIK GÜBRESI VERME

Bezelyelerin gübre istekleri fazla degildir. Topraga çiftlik gübresi verildigi yil bezelye ekilmesi yesil aksaminin fazla büyümesine ve meyve tutumunun azalmasina neden olabilir. Bu yüzden çiftlik gübresi bezelyeden önce yetistirilen çapa bitkilerine verilmelidir.

HAVANIN AZOTU YETERLI OLABILIR

Bezelye bitkisi büyüme süresince diger baklagiller gibi havadaki azotu kök yumrulariyla topraga baglar, böylece toprak azotlu gübre ile gübrelenmis gibi olur. Ancak bitki bu faaliyetine toprak yüzüne çiktiktan 2-3 hafta sonra baslar. Bu dönem için gerekli azot topraktan saglanir. Eger toprakta azot noksanligi biliniyorsa dekara 1-2 kg saf azotu verecek kadar ticari gübre atilir. Fazla gübre vermek havadan saglanacak azotun miktarini en az yari yariya azaltir.

FOSFOR

Bezelyenin fosforlu gübreye olan ihtiyaci saf madde olarak 4 ilâ 6 kg/dekar'dir. Kumlu topraklarda bu miktar biraz daha artirilmalidir. Fosforlu gübrelerin gerektiginden fazla verilmesi dane verimini azalttigi gibi, danenin protein bilesimini de azaltir.

POTASYUM

Fosforlu gübre ile birlikte potasli gübrelerin de verilmesi köklerdeki yumru sayisini ve köklerdeki bakterilerin azot tespit etme yeteneklerini arttirir. Topragin potasça fakir oldu~u bilinirse dekara 15- 20 kg potasli gübre verilir.

TOHUM EKIMI NASIL?

Bezelye yetistirilecek topragin çok iyi hazirlanmasi, iyi islenmesi gerekir. Bu sekilde yabanci otlar azalarak bitkilerin hizli ve kuvvetli gelismesi saglanir ve verim yükselir. Tohum ekiminin yapildigi devrede günlük ortalama sicakligin 4 ilâ 10°C olmasi uygundur. Ideal ekim derinligi 4-5 cm'dir.

EKIM MESAFELERIMIZ

Ekimde siralar arasi mesafe bodur çesitlerde 30-40 cm yeterlidir. Bu aralik sirik çesitlerde ve kuru tane için yapilacak üretimlerde 50-60 cm’ye çikarilmalidir.Sira üzeri mesafeler de çeside göre 5-10 cm arasinda degisir.Dekara harcanan tohum miktari ; ekim mesafeleri ve tohum iriligine bagli olarak 8 ile 24 kg. arasinda degisir.Tohumu orta irilikte olan bir çesit, 10x40 cm mesafe ile ekilirse 10-12 kg tohum bir dekara yeterli olur.

IKI ÇAPA YETERLIDIR

Ekimi yapilan bezelye tohumlari, yeterli rutubette ve 4°C'nin üzerindeki sicakliklarda çimlenip büyümeye baslar, bitkiler 5-6 cm boya ulastiklarinda ilk çapa elle veya traktörle yapilir. Bu çapalamanin yüzlek olmasi ve köklere zarar vermemesi gerekir. Bitkiler 20-30 cm kadar boylandiklarinda ikinci çapa yapilir. Iki çapa çogunlukla yeterli olur, bundan sonra gerekirse bitkilerin arasindaki yabanci otlar elle temizlenebilir.

KIS ÜRETIMI SU ISTEMEZ

Bezelye ziraatinde, ekim Sonbaharda yapilmissa sulamaya ihtiyaç duyulmaz. Ekim Ilkbaharda yapilmissa muntazam aralarla sulamayi ihmal etmemek gerekir. Sulanan bitkiler sulanmayanlara göre daha uzun süre ve daha fazla çiçek açar ve meyve baglar. Sulama ile baklada dane sayisi, dane iriligi ve birim alandan alinan baklali verimde artis görülür. Bölge ve iklim sartlarina göre sulama sayisi 3'e kadar çikarilabilir.

SICAGA KARSI SU

Erken gelen birkaç günlük veya sürekli bir sicak çiçeklenmeye son verebilir. Üreticilerin böyle bir durumda çabuk davranip hemen sulama yapmalari gerekir. Böylelikle çiçeklenme en az 2-3 gün uzaltilip, verimde 2 katina yakin bir artis saglanabilir.

UYGUN ÇESIT SEÇ

Bezelye tariminda gayeye ve çevreye uyumu bilinen bir çesit seçilmelidir. Gerek pazar için, gerekse konserve üretimine uygunlugu tespit edilen çesitlerden bir kismi Sprlnter, Lancet, Safir tafto, Hada, Mira, Zenith çesitleridir.

Sofralik ve konservelik bazi bezelye çesitleri.

Sekil 5. Sofralik ve konservelik bazi bezelye çesitleri.

MÜNAVEBE öNEMLIDIR

Çesit seçiminden baska üzerinde durulacak bir konu da münavebedir. Ispanak, havuç, karnabahar gibi sebzelerden bosalan yere ilkbahar veya sonbaharda bezelye ekilebilir. Bezelye hasadindan sonra ayni yere lahana, karnabahar, pirasa, marul gibi sebzeler getirilebilir.

HASAT IKI SEKILDE YAPILIR

Bezelye hasadi; küçük üretici bahçelerinde elle 2 ilâ 5 el, genis miktardaki fabrika üretimlerinde ise bir kerede makina ile bitkilerin toplanmasi seklinde olur.

5-6 KEZ HASAT

Elle hasatta bir kisi günde 50-60 kg bezelye toplayabilir. Baklalar tek elle çekilirse bitki kökünden kopabilir. Çesit özelligi ve havalarin gidisine göre hasat sayisi bese, altiya kadar çikabilir. Hasatta geç kalinirsa danelerin bilesimi ve tadi degisir, kalite düser. Bu yüzden havalar ve baklalarin olgunlugu takibedilerek en uygun günlerde hasat yapilir. Hasadin geldigi danelerin tamamen büyümüs olmasindan ve baklanin kabuk renginin olgunlasmasindan anlasilir.

Baklasi ile birlikte tüketilebilen Yerli Sultanî ve Grey Giant çesitleri.

Sekil 6. Baklasi ile birlikte tüketilebilen Yerli Sultanî ve Grey Giant çesitleri.

MAKINALI TEK HASAT

Makinali hasatta ise, bu iste çalisan teknik elemanlar hergün örnek toplayip, hasat olgunlugunu daha teknik imkanlarla tespit ederler. Olgunlasan bakla miktari %70 olunca hasada baslanir. Bu dönemde bitkilerin alt kismindaki baklalar az da olsa sararmis olur. Toprak yüzeyinden kesilen bitkiler yiginlar haline getirilerek fabrikalara tasinir, burada kademeli makinalarda daneleri siniflanarak ayrilir. Konserve endüstrisinde daneler irilestikçe piyasa degeri düser.

DEKARA VERIM DEGISIR

Bezelyelerde bir dekardan alinan mahsul miktari çesidin yer veya sirik olusuna, topragin kuvvetine ve yagislara ve havalarin o yilki seyrine göre 750 ile 2500 kg arasinda degisir. Taze iç bezelye verimi 250-800 kg/da arasinda, kuru dane veya tohum verimi de 150- 250 kg/da arasinda degisir.

IYI BIR VERIM IÇIN

-özellikle hasat döneminde soguk hava akimi ve rüzgarlardan muhafazali ve ilik yörelerde hasat çok uzun sürmekte ve verim azami sinirina ulasmaktadir.

-Bunun aksinin oldugu yerlerde ise baklalar olusmakta, fakat danelerin irilesmeleri çok gecikmekte, daha sonra aniden gelen sicaklarda zaten düzensiz olan hasatlar erken sona ermektedir.

-Bu nedenle bezelye ekilecek tarlalarin hakim rüzgarlara kapali, özellikle Mart-Mayis döneminin ilik,geçmesi iyi bir verim için sarttir.

DIGER PROTEIN KAYNAGI "BAKLA"

Tüm baklagillerde oldugu gibi bakla iyi bir münavebe bitkisidir. Tanelerinde yüksek oranda protein ihtiva ettiginden hem taze hem de kuru olarak tüketilebilen degerli bir bitkisel protein kaynagidir.

AKDENIZDEN KARADENIZE

Bakla yemeklik tane baklagiller içinde mercimek, nohut ve kurufasulyeden sonra 4. sirada yer alir. Akdeniz'den Karadeniz'e kadar bütün sahil kesiminde yetisme özelliginde olmakla beraber üretimin %80'i Ege ve Güney Marmara'da yogunlasir. Toplam üretim alaninin ve üretim miktarinin %75'ine sahip olan Balikesir ve Çanakkale illeri en fazla bakla yetistirilen illerdir. Akdeniz ve Güney Ege'de turfanda sebze olarak yetistirilen bakla Kuzey Ege ve Güney Marmara'da kuru tanesi için yetistirilir. Kuru bakla üretiminin %31’i ise ihraç edilmektedir.

ÜLKEMIZDE IRI TANELI BAKLA YAYGIN

Tarimi yapilan baklanin iri taneli, küçük taneli ve yemlik baklasi olmak üzere baslica üç alt grubu vardir. Ülkemizde genelde iri taneli baklalar yetistirilmekle birlikte küçük taneli baklalar da yetistirilmektedir. At baklasi, hayvan baklasi olarak da adlandirilan bu baklalar yemlik bakladir ve üretim alani çok azdir.

SOGUGA DAYANIKLI BAKLAGIL

Ülkemizde tarimi yapilan baklalarin yetisme devresindeki ortalama sicaklik istekleri 18-27°C arasindadir. Sicakligin 3°C'nin altina düsmesi durumunda kök gelismesi ve çimlenme yavaslar. Gelisme devresine ve hava sicakligindaki düsüsün seyrine bagli olarak soguga ve dona dayanmasi degismektedir. Kar örtüsüz -5°C'ye kadar olan soguklara dayanmaktadir.

FAZLA SU SEVMEZ

Bakla, yetisme süresi boyunca yeterli ve düzenli su ister. Kurak geçen ilkbahar kadar, fazla yagisli geçen yetisme dönemi de hastalik ve zararlilarin artmasina neden oldugundan arzu edilmez.

KILLI-TINLI IDEAL TOPRAK

Hemen her toprak tipinde yetisebilmesine ragmen çok hafif topraklar ve çok agir topraklar bakla için uygun degildir. Bakla- yetistiriciligi için derin, geçirgen, organik maddece zengin, killi-kumlu, killi-tinli topraklar idealdir.

IYI TOPRAK HAZIRLIGI

Ekimden önce topragin iyi hazirlanmis olmasi normal bir gelisme için gereklidir. Toprak pulluk ve benzeri aletlerle islendikten sonra tirmik veya diskaro ile düzeltilir. Gübre uygulandiktan sonra tekrar diskaro veya tirmikla karistirilir.

BAKLA DA AZOT KAYNAGIDIR

Bakla, Rhizobium bakterileri yardimiyla havanin serbest azotunu köklerindeki nodozite diye anilan yumrularda baglar ve gelisme dönemindeki azot ihtiyacinin büyük bir bölümünü (%80) buradan karsilar. Söz konusu bakteriler daha önce bakla tarimi yapilmis olan topraklarda bulunmaktadirlar. Bu nedenle pratik bakla tariminda bakteri ile asilama yapilmamakta ve önerilmemektedir.

AZ AZOTLU GÜBRE KULLAN.

Baklanin havanin serbest azotundan yararlanabilme özelliginden dolayi yüksek dozda azot uygulamasina ihtiyaci yoktur. Bununla birlikte özellikle zayif topraklarda bakteri faaliyeti baslayincaya kadar geçen dönemdeki azot ihtiyacini karsilamak üzere bir miktar azotlu gübrenin ekiminden önce topraga verilmesi gerekebilir. Bunun için dekara 3 kg saf azot olacak sekilde hesaplama yapilarak azotlu gübre uygulanmali, amonyum sülfat tercih edilmelidir.

YETERLI FOSFOR SART

Yeterli fosfor kök gelisiminin, nodozite sayisini ve agirligini arttirmaktadir. Kurak ve yari-kurak bölgelerde fosfor uygulamasi önemlidir. Fosforlu gübre ihtiyaci da yine saf madde üzerinden dekara 6 kg P205 olarak hesaplanarak karsilanmalidir.

ILK TURFANDA SEBZE BAKLA

Bakla ülkemiz kosullarinda kislik olarak yetistirilmektedir. Akdeniz ve Güney Ege kiyi seridinde ilk turfanda sebze olarak hasat edilmek üzere Eylül sonu Ekim ayi içinde, kuru tanesi için yetistirildigi Kuzey Ege ve Güney Marmara'da ise Ekim sonu Kasim ayi içinde ekilir.

-Erken ekimler sert geçen kis döneminde bitkinin dondan zarar görmesine neden olabilir.

-Geç ekimlerde ise hava sicakliginin düsmesi nedeniyle çikislar gecikmekte gelisme yavas olmaktadir.

IRI TANELI ÇESITLER UYGUNDUR

Ülkemiz bakla yetistiriciliginde genelde iri taneli çesitler kullanilmaktadir. Bu çesitler hem yesil hem de kuru tüketime uygundur. Bu amaçla tescil ettirilmis Sevil ve Eresen-87 isimli iki bakla çesidi vardir ve tohumluk üretimi ilgili kuruluslarca yapilmaktadir. Bazi yörelerde küçük taneli yemlik çesitler kuru tanesi için yetistirilmektedir. Bu çesitler sebze olarak tüketime uygun çesitler degildir.

DEKARA 10-20 kg TOHUM

Genellikle pulluk altina serpme olarak yapilan bakla ekiminde metrekaredeki bitki sayisi yörelere göre degismekle birlikte bazen 3 bazen 15 bitki civarinda olmaktadir. Tohumluk miktari da 10 kg/da ile 20 kg/da arasinda degismektedir. Sebze olarak hasat edilmesi planlandiginda 10-15 kg tohumluk yeterli olabilirken kuru tane hasadi dikkate alindiginda bu miktar artmaktadir. Kuru tüketim için metre karede en az 20 bitki olmasi verimin artmasi nedeniyle istenmektedir.

EKILECEK TOHUM MIKTARINI MESAPLAYALIM

Tohum büyüklügü dekara atilacak tohumluk miktarini (kg) etkiler. Tohum küçüldükçe dekara atilacak tohumluk miktari azalirken, tohum büyüdükçe artacaktir. Çiftçi kendi tohumlugunu kullanacak ise elindeki tohumun büyüklügüne ve çimlenme yüzdesine göre atacagi tohumluk miktarini hesaplamalidir.

1 00 tane agirligi (gr) x Dekardaki bitki sayisi = Tohumluk miktari (kg)

1 000 x Çimlenme yüzdesi

100 tane agirligi : 100 adet bakla tanesinin agirligi (gr)

Çimlenme yüzdesi : Kuma ekilen 100 tohumdan çimlenen bitki sayisi

SIRAYA EKIM AVANTAJLIDIR

Siraya ekim hem istenen bitki sikliginin homojen olarak saglanmasinda hem de daha sonra gerekli olan ot alma, ilaçlama gibi islemlerin makina ile yapilabilmesine olanak tanimaktadir. Baklaya özel mibzerler olmadigindan pamuk, soya, misir, ayçiçegi gibi bitkiler için gelistirilmis mibzerlerde yapilacak küçük degisikliklerle siraya ekim yapilabilmektedir.

EKIM MESAFELERI

Ege bölgesinde kuru bakla yetistiriciliginde en uygun ekim mesafesi sira arasinin 45 cm, sira üzerinin de 9 cm oldugu bitki sikligidir. Kuru bakla hasadi için bakla yetistiriciliginde mibzerle ekimde sira arasinin 45 cm olmasi hem traktörle ara islemesine olanak tanimasi hem de daha sonraki gelisme döneminde sira arasini kolayca kapatarak yabanci otlarin gelismesine engel olmasi bakimindan uygundur.

TAZE BAKLA (ÇIN

Sebze olarak yesil bakla hasadinda ise sira arasinin daha genis tutulmasi hem turfanda yetistirmede bitkinin isik ihtiyacinin karsilanmasina ve daha erken bakla tutmasina yardimci olmasi, hem de has~tta bitkilerin arasinda rahat dolasilarak zarar görmesini engellemesi bakimindan önerilir. Bu durumda sira arasinin 50-60 cm olmasi yeterlidir.

TOHUM 7-8 cm DERINE

Tohumlarin ekim deriliginin 7-8 cm olmasi gerekir. Derin ekim, çikista sorunlar yaratacagi gibi yüzlek ekim de dogru olmayacaktir.

ILAÇLI YABANCI OT MÜCADELESI YAP

Ekim öncesi toprak altina trifluralin veya ekim sonrasi çikis öncesi terbütryne terkipli ilaçlar baklada yabanci otlara karsi kullanilabilmektedir. Bu ilaçlarin kullanilmasi esnasinda birim alana atilmasi gereken doz homojen olarak ve çok dikkatli bir sekilde ayarlanmalidir.

ÇAPA ILE OT MÜCADELESI YAP

Çikistan yaklasik 1 ay sonra veya bakla belli bir büyüklüge geldiginde (15-20 cm), sira arasinin, genisligine göre ayarlanmis kaz ayagi veya freze gibi aletlerle islenmesi hem topragin havalanmasi, su tutmasi, hem de yabanci otlarla mücadele açisindan yararlidir. Sira arasi makina ile islense bile otun çok fazla oldugu durumlarda sira üzerinin ele alinmasi gerekebilir.

Sira aralarinin kazayagi Ile islenmesi.

Sekil 7. Sira aralarinin kazayagi Ile islenmesi.

Denemeler iyi bir ot kontrolünün verim kayiplarini %19-75 oraninda önledigini ortaya koymustur.

Sira aralarinin freze ile islenmesi (çapalanmasi).

sekil 8. Sira aralarinin freze ile islenmesi (çapalanmasi).

KURAK YILLARDA SU

Bakla, genelde kislik olarak ekildiginden sulamaya gerek yoktur. Sebze olarak hasat edilmek üzere yapilan yetistiricilikte ekimden önce ve kurak giden sonbaharda gelisme için sulama gerekebilir. Ilkbaharin kurak gittigi yillarda sulama tanelerin gelismesini olumlu etkileyeceginden yararlidir. Sulamanin yagmurlama veya salma sulama olarak uygulanmasi önerilir.

HASTALIK VE ZARARLISI ÇOK

Baklada Antraknoz, Çikolata leke hastaligi, Bakla pasi gibi hastaliklar tüm üretim alanlarinda görülebilir. Bakla pasi havadan rüzgarla yayilir. Diger iki hastalik ise tohumla tasindigindan temiz tohumluk kullanilmasi veya tohumlugun ilaçlanmasi gerekir.

Yetisme döneminde bakla afidi, bakla tripsi, baklagil hortumlu böcegi gibi böcekler sorun olabilmektedir. Zararlinin yogun oldugu durumlarda uygun bir insektisit ile kimyasal mücadele yapilir.

CANAVAROTU (ORABANS) IYI TANI

Baklada önemli diger bir sorun ise halk arasinda canavarotu, bakla kazigi gibi isimlerle tanimlanan orabanstir. Parazit bir bitki olan orabans bakla bitkisinin köküne saldigi emeçleri ile bitki özsuyuyla beslenir. Bitkinin besinlerine ortak oldugundan bakla bitkisinin ölmesine, veriminin de azalmasina neden olur.

Orabans hakkinda gerekli bilgiyi ve mücadele seklini ikinci kitabimizin yabanci ot bölümünden edinebilirsiniz.

Bakla bitkisi paraziti Orabans'in görünümü.

Sekil 9. Bakla bitkisi paraziti Orabans'in görünümü.

TAZE BAKLA IÇIN

Hasat zamani, tüketimin sekline göre degisir. Taze bakla hasadi, meyveler normal meyve iriliginin yarisina ulastiginda elle yapilir. Toplanan baklalar uzun müddet yigin halinde birakilmamalidir. Baklalarin birbirini zedelemesiyle siyahlasarak pazar degerleri kaybolur.

IÇ BAKLA IÇIN

Taze iç bakla olarak hasat ederken tohumlarin irilesmis ancak daha tamamen sertlesmedigi dönemde olmasina dikkat edilir.

KURU BAKLA IÇIN

Kuru tane hasadinda hasat tam olarak mekanize edilmemistir. Alt baklalarin kurudugu üst baklalarin kurumaya yüz tuttugu yapraklarin tamamen döküldügü fakat sapin tam kurumadigi dönemde çayir biçme makinasi veya orakla biçilerek hasat yapilir. Bu devre Ege bölgesinde Mayis sonu ile Haziranin ilk yarisina rastlamaktadir. Küçük alanlarda ise hasat çogunlukla elle sökülerek yapilir. Bu durumda bitkinin tamamen kurumus olmasi gerekmektedir.

Çiftçtlerce el ile yapilan kuru bakla hasadi.

Sekil 10. Çiftçtlerce el ile yapilan kuru bakla hasadi.

Çayir biçme makinasiyla hasat.

Sekil 11. Çayir biçme makinasiyla hasat.

HARMAN YAPILIR

Biçilen bitkiler bir süre kurutulduktan sonra harmanlanirlar. Baklaya özel harman makinasi olmadigindan ya döven gibi aletlerle ezilerek rüzgarda savrulur veya diger bitkilerde kullanilan bazi makinalardan yararlanma yoluna gidilir.

Facebook'ta Yayınla>
Soru / Yorum Eklemek içinTıklayınız
..:: Sorular / Yorumlar ::..
Henüz yorum eklenmemiştir. Yorum Eklemek için Tıklayınız
Ne? nedir? Nasıldır? Nasıl yapılır? Ne zaman yapılır?
Copyright - Tarım Kütüphanesi - 2007