AHUDUDU YETISTIRICILIGI

Bitkileri Türkiye’nin kuzeyinde batidan doguya uzanan bir kusak boyunca, genellikle 1000 m ve daha fazla yükseklerde, hava oransal nemi fazla olan yerlerde dogal olarak bulunurlar. Bu yörelerde bulunan halk tarafindan çesitli isimler altinda (agaç çilegi, ayi üzümü, more, mudimak, kavuklu çilek, kirmizi bögürtlen v.b.) taninirlar.

Son yillarda Ülkemizde derin dondurma tekniklerinin gelistirilmesiyle, yurt disina ihraç edilen dondurulmus ürünler içinde ahududu önemli bir paya sahiptir. Bu nedenle ahududu soguk depo isletmeleri tarafindan aranilan bir ürün olmustur. Yüksek fiyatla alici bulmaktadir

EKOLOJIK ISTEKLERI

Iklim

Ahududu genelde bol günesli, rüzgardan korunmus, yeterli toprak rutubeti olan yerler ahudutlari için en uygun alanlari olustururlar. Ahududu genel olarak soguk, iliman iklim bölgelerinin bitkileridir. Ancak bazi çesitleri sicak iliman iklim bölgelerine adapte olabilmektedirler. Kis aylarinda siddetli donlara (-20C°, -25C°’ye kadar) oldukça dayaniklidir. Meyve olgunluk dönemi Haziran–Agustos aylarinda gerçeklesmektedir. Ahududu yetistiriciliginde hava oransal neminin genellikle yüksek olmasi istenir. Kislari çok ilik, yazlari çok sicak ve kurak olan bölgelerde ahududu yetistiriciligi yapilmamalidir. Yüksek oranda hava nemine karsilik bahçenin iyi havalanmasi, hava akiminin saglanmasi da gerekmektedir. Ilkbahar aylarinda uzun süren sis olaylari da tozlanma ve döllenme üzerinde olumsuz yönde etkileri olmaktadir. Bu gibi durumlarda sekilsiz meyve, eksik meyve tutumu, kalitesiz meyve ve verim az olur. Ahududu yetistiriciliginde güneslenmenin de büyük önemi vardir. Yeterli güneslenme, daha iyi bir sürgün gelisimi saglar, sürgünlerin piskinlesmesini ve kisa daha kuvvetli girmelerine yardimci olur. Böylece sürgünlerin siddetli donlara dayanikliliklari artar. Iyi bir güneslenme meyve kalitesini ve verimliligini de artirir. Gölgede yetisen ahududu sürgünleri uzun boylu ancak ciliz, bogum aralari uzun, donlara ve hastaliklara hassas olurlar.

Toprak

Ahududular orta veya orta-küçük çalilardir ve özel bir toprak istegi göstermezler. Bununla beraber, ahududu yetistiriciligi organik maddelerce zengin, derin, geçirgen, yari asit, hafif veya orta bünyeli, su tutma kapasitesi yüksek topraklarda basarili sekilde yapilir. Sürekli toprak nemi saglanmalidir. Bu nedenle drenaji saglanmis, agir bünyeli topraklarda da uyum saglamaktadir. Toprak reaksiyonu hafif asit veya nötr (pH = 6-7) olmalidir. Toprak derinligi en az 1 metre olmalidir. Toprak hazirliginda toprak 30-35 cm derinlikten islenmesi yeterlidir. Toprak isleme sirasinda organik gübrelemenin beraber yapilmasinda yarar vardir.Takip eden uygulama N, P, K gübrelemesidir. Bunun da sonbahar sonunda veya kis sonundan önce toprak analizi sonunda gerekli miktarlarda uygulanmalidir.

ÇESIT SEÇIMI

• Çesit bulundugu iklim ve toprak özelligine uygun,

• Verimli ve hastaliklara dayanikli,

• Pazarin aradigi bir çesit,

• Yola ve tasimaya dayanikli,

• Bitkisi kuvvetli gelisen,

• Ayrica meyveler taze olarak veya meyve isleyen bir kurulasa pazarlanmasi durumlarinda farkli çesit gerektirmektedir.

• Çesidi, özelligi ve kaynagi belli olmayan fidanlar ile bahçe kurulmamalidir.

Bu tip fidanlarla çesitler karistigi için meyvenin pazar degeri ve verim düsmekte, pazarlamada güçlüklerle karsilasilmaktadir.

Yaygin olarak yetistiriciligi yapilan bazi ahududu çesitlerinin özellikleri:

Heritage: Bitkisi oldukça güçlü gelisen, verimli, dik büyüyen bitkiye sahiptir. Geç döneme kadar meyve hasadi olan, farkli bölgelerde iyi adaptasyon olma özelligindedir. Meyvesi orta iri, sert, orta kirmizi renk, tat orta, derin dondurulmaya uygun, serin bölgelerde geç olgunlasmaktadir (Sekil 9).

Meeker: Güçlü gelisen bitki, makinali hasada uygun, meyve iri, kirmizi renkli meyve, orta sertlikte kaliteli meyve, taze ve islemeye uygundur.

Tulameen: Oldukça verimli, bitkileri çok güçlü gelismekte. Makinali hasada uygun, hem sofralik hem de sanayide islemeye uygun bir çesittir. Meyve çok iri, konik, parlak, kirmizi, sert ve yüksek kalitelidir.

Willamette: Güçlü gelisen bitkilere sahip, farkli bölgelere adapte olma özelligi iyi, hastalik ve zararlilara dayanikli bir çesittir. Makineli hasada uygundur. Sicak bölgelerde yetistirildiginde sonbahar ürünü alinabilmektedir. Meyve iri, konik, koyu kirmizi, sert, islemeye çok uygun, tadi çok iyi. Kök çürüklügüne hassastir.

Heritage Ahududu çesidi

Sekil 9. Heritage Ahududu çesidi

YETISTIRME TEKNIGI

Fidan üretimi Diger meyve türlerinde oldugu gibi ahududulari asilama teknigi uygulanmamaktadir. Ahududu gövde çelikleri çok farkli uygulamalara ragmen köklenmemektedir. Çelikle çogaltma ile de ahududu fidani üretilememektedir. Ayrica ahududu tohumlari ile üretim, hem tohumlar zor çimlenmekte, hem de tohumlardan çikan bitkiler ana bitkiye benzememektedir.

Ahududu fidani üretimi;

1 - Kök sürgünleriyle,

2 - Kök çelikleriyle ve

3 - Doku kültürü yöntemi ile fidan üretimi ile yapilir.

Kök sürgünleri ile fidan üretimi Ahududu bitkisinin kök bogazi ve kökte bulunan gözlerden her yil yeni sürgünler çikmaktadir. Ilkbaharda topraktan çikan sürgünler gelisme mevsimi boyunca büyürler. Geç sonbaharda yapraklarini döktükten sonra erken ilkbahara kadar bunlar köklü olarak sökülür ve fidan olarak kullanilirlar. Kislari sert geçen bölgelerde ilkbaharda söküm daha uygundur. Kök sürgünleri ile fidan üretiminde saglikli ana bitkiler ile, gerekir ise sterilize edilmis alanlarda damizliklar kurulur. Bu damizliklarda bakim en iyi sekilde yapilir. Meyve dalciklari henüz çiçekte iken kesilir ve her 4-5 yilda bir, fidanlik yeri degistirilmelidir.

Kök çelikleri ile fidan üretimi Ahududu bitkilerinin gövde çelikleri ile üretimi mümkün olmamakla beraber kök çelikleri ile fidan üretimi saglanabilmektedir. Kök çelikleri sonbaharda yaprak dökümünden, ilkbaharda gözlerin sürmesine kadar geçen dinlenme döneminde alinirlar. 2 mm’den 10 mm’ye kadar degisen kalinliklarda kök parçalarindan yararlanilir. Çelikler 5-10 cm boyunda hazirlanirlar. Kök parçalarinin alinip çelik yapilmalari ve dikilmelerine kadar, çok nemli ortamlarda tutulmalari ve kurumalarinin önlenmesi gerekir. Kök çelikleri arazide 60-80 cm araliklarla ve 3-5cm derinlikte açilan çizilere yan yana ve yatay olarak dizilir üstleri toprak ile kapatilir. Çeliklerin dikildigi yer hafif bünyeli, organik ve ticari gübrelerle zenginlestirilmis olmalidir. Bu çelikler üzerindeki gözler ilkbaharda sürer ve yaz boyunca geliserek sonbaharin sonlarinda dikime hazir fidan haline gelirler.

Doku kültürü yöntemi ile fidan üretimi Ahududu fidan üretiminde, en modern, en saglikli ve en hizli yöntem, doku kültürü teknigidir. Kontrollü sartlarda saglikli olarak büyütülen ana bitkilerin büyüme noktalarindan 0.1-0.3 mm kadar küçük parçalar alinarak sterilize edilmis tüplerde özel besin ortamlarina konulurlar. Sicaklik, nem ve isik yönünden en iyi sartlarin saglandigi büyüme odalari veya dolaplarinda bu parçaciklar içinde bulunduklari özel ortamda çogalir ve küçük bitkicikler olusur. Bunlar belirli bir süre sonra alinarak küçük saksilara daha sonrada büyük saksilara alinip dis sartlara alistirilarak büyütülürler.

TOPRAK HAZIRLIGI

Bahçe kurulacak yerin iklim özellikleri, ahududu bitkilerinin yetistiriciligine uygun olmalidir. Toprak analizi yaptirilarak gerektiginde toprak bünyesi uygun hale getirilir. Bahçenin ilkbahar ve özellikle yaz aylarinda sürekli sulanacagi düsünülerek, su kaynaklarina yakinligi, sulama suyu temini durumuna göre sulama yöntem ve tesisine karar verilir. Bahçe topraginin hazirligina yaz aylarindan baslanir. Derin bir sürüm, gerekirse krizma yapilir. Toprak analizi yaptirilarak verilecek gübre miktarlari belirlenir. Genel olarak topraklar organik maddece fakir olduklarindan 3-5 ton çiftlik gübresi verilerek ikinci bir sürüm yapilir. Gübrelemeden sonra, toprak islenerek gübrenin topraga karismasi saglanmalidir. Toprak islendikten sonra gerekiyorsa toprak fümigasyonu yapilmalidir.

BAHÇE TESISI VE DIKIM

Ahududu bahçesi kislari çok sert geçmeyen bölgelerde geç sonbahar ve kis aylarinda tesis edilir. Bu uygulamayla fidanlarin ilkbahar gelisme dönemine daha kuvvetli ve hazirlikli girmesini saglar. Ancak kis aylarinda siddetli don olaylari görülen bölgelerde erken ilkbahar dikimi daha uygundur. Ilkbahar dikimlerinde de fazla gecikilmemesi gerekmektedir. Ahududu fidanlari bahçeye, kökleri ot, saman, perlit, torf gibi malzemeler ile nemliligini koruyarak getirilmelidir. Bahçenin bir kenarina hendek açilir ve siralanarak dikime kadar burada tutulurlar. Ahududu bahçelerindeki sira araliklari 2-2.5 m olmalidir. Sira üzeri araliklari 0.4-1.0 m araliklarla dikim yapildiginda maksimum verime daha kisa sürede ulasilir. Dikilecek ahududu fidanlarinda önce kök tuvaleti yapilir. Yarali, kuru ve çok uzun kökler kesilir. Daha sonra, önceden hazirlanmis ve toprak gübre karisimi doldurulmus çukurdan yaklasik 20-30 cm derinlige kadar toprak alinir. Dikim derinligi fidanin kök bogumunun tamami toprak içinde kalacak sekilde ayarlanarak fidan bu sekilde hazirlanan çukura dikimi yapildiktan sonra, fidanin dip kismina konan toprak ayak ile sikistirilir (Sekil 10 ve 11).

Fidan dikimi

Sekil 10. Fidan dikimi

Toprak sıkıştırma

Sekil 11. Toprak sikistirma

Dikimin hemen ardindan fidanlara can suyu verilir. Dikimi yapilan fidanin tepesi 20-30 cm’den kesilir. Bu durumda ilk meyveler kök bölgesinden çikacak sürgünlerden ertesi yilin yaz aylarinda alinir. Ancak fidanin tepesi 40-60 cm’den kesilir ise ayni yilin yaz aylarinda meyveler alinir.

BUDAMA

Dikim Budamasi Dikimden hemen sonra fidanlar 20-30 cm yüksekliginde kesilirler. Ilkbaharda 2-3 veya 4 adet kuvvetli gelisen dip sürgünler birakilir digerleri dipten çikarilir. Ayiklama yaparken birakilan dallar arasinda en az 20-25 cm kadar mesafe birakilmalidir. Kis Budamasi Ahudutlari taç kisimlari ile 2 yillik toprakalti kök kisimlari ile çok yillik bir bitkidir. Birakilan çubuklar birinci yil olgunlasir, ikinci yil meyve verdikten sonra kururlar. Bu dallar hasattan sonra veya sonbaharda toprak yüzeyine yakin bir yerden kesilip tellerden temizlenmelidir. Kök dibinden çikan yeni sürgünlerden ertesi yil için her kümede en kuvvetli gelisen 3-4 yeni sürgün birakilir digerleri yine temizlenirler. Kis budamasi için en uygun zaman sonbahar veya ilkbahar basidir. Devamli meyve veren çesitlerde sonbahar ürünü gelisme göstermektedir ki bu da Eylül’den ilk donlara kadar devam etmektedir. Bu nedenle budama islemi oldukça basittir, çünkü bitkinin tüm toprak üstü kismi yaklasan kisa dogru kesilerek uzaklastirilir. Takip eden ilkbaharda yeni sürgünler gelisirler ki bunlar zayif ve incedir. Her bir metre sira üzerinde bir düzineden fazlasi kesilmelidir.

Ahududularda terbiye sekilleri Ahududularda terbiye sekilleri Ahududularda terbiye sekilleri Ahududularda terbiye sekilleri

Sekil 12. Ahududularda terbiye sekilleri

Yaz Budamasi

Yazin tepe alma yapildigi gibi, fazla dallarin da ayiklanmasi gerekmektedir. Çok sicak aylarda tepe alma sakincalidir. Zayif ve yere yakin dallar kesilir. Genel olarak iri meyveler kuvvetli dallarda 15 cm uzunlugundaki meyve dalciklarinda olmaktadir. Bu nedenle budama yaparken bu özellik göz önünde bulundurulmalidir. O halde budama yapilirken fazladan olusan koltuklarin bir kismini temizleyip meyve dalciklarini kuvvetlendirmek gerekmektedir. Budama ile meyve sayisini biraz azaltsa da meyve irilesmekte ve kalite yükseldigi için pazar degerini artirmaktadir. Gençlestirme Budamasi Ahudutlarinda gençlestirme budamasi da yapilmalidir. Yillar geçtikçe kök kismi yaslanmaya yüz tutar, yeni dallar azalir ve böylece verimde ve kalite de azalmalar görülür. Bunu ortadan kaldirmak için, 5-6 yilda bir ahudutlarinin toprak altindaki yasli kök kismi kesilir. Kesimden hemen sonra bitkilerin bulunduklari yerlere (ocaklara) bol miktarda çiftlik gübresi ve ticari gübre (azot, fosfor ve potasli gübre) verilmelidir. Bu islemler ile ahudutlarinin ömrü uzatilmis olur. Ayni tesiste 12-15 yil yetistiricilik yapilabilir.

GÜBRELEME

Gübrelemede, bahçe topragi analiz yaptirilarak gerekli gübreleme yapilmalidir. Ancak analiz yapilmamasi durumunda yillik gübre ihtiyaçlari; 4 -10 kg saf azot karsiligi azotlu gübre, 5 –7 kg saf fosfor karsiligi fosforlu gübre, 8 -12 kg saf potasyum karsiligi potasyumlu gübre verilir. Tam verim çagindaki bahçelerde bu miktarlar ilk dikim yillarinda 1/3’ ü, ikinci yilda ½’ si olarak verilmelidir. Azotlu gübreler genelde amonyum sülfat olarak verilir ancak pH= 5.5 ve daha düsük ise amonyum nitrat olarak verilmelidir. Gerekirse kireçleme yapilarak pH 6-7 ye yükseltilir. Azotlu gübreler ahududu bitkilerine erken ilkbaharda ve meyve gelisimi sirasinda olmak üzere iki defada verilir. Azotlu gübreler sulama veya yagis öncesi, bitkilerin kök bölgelerine serpilerek verilmelidir. Fosforlu ve potasyumlu gübreler gerektiginde yilda veya iki yilda bir uygulanir. Uygulama sonbahar kis aylarinda, fosforlu ve potasyumlu gübreler bitkilerin kök bölgeleri hizalarina topraga 20-30 cm derinlige gömülerek uygulanir.

SULAMA

Ahududu meyvesinde iyi verim alabilmek için sulama, önemli faktörlerden birisidir. Sürekli toprak nemi isteginde olan ahududu bitkileri için sulama önemli bir konudur. Yagislarin yetersiz oldugu dönemlerde sulama zorunlu olarak yapilmalidir. özellikle hasat zamaninda daha fazla sulama gerekir. Ancak ahududu bitkisi kökleri kurakliga oldugu kadar asiri suya da duyarlidir. Az geçirimli topraklarda fazla su birikimi köklerde hastaliklara ve ölümlere sebep olur. Asiri sulama susuzluk kadar zararli olabilir. Sulama; karik, yagmurlama veya damla sulama seklinde yapilir. Ancak hasat döneminde yagmurlama sulama yönteminden kaçinilmalidir.

VERIM

Ahududu yetistiriciligi teknigine uygun sekilde yapildiginda, tam verim çagindaki 1 dekar ahududu bahçesinden 1,5-2,0 ton meyve almak mümkündür.

HASAT VE AMBALAJ

Ahududu meyve türleri içerisinde meyvesi en hassas olanlardan biridir. Bu nedenle kisa zamanda bozulabilen ve hizli tüketilmesi gereken bir meyvedir. Bu nedenle ahududu hasadi, ambalaji ve tasinmasinda çok titiz davranmak gerekmektedir. Toplamada gecikme, meyvenin yumusamasi normal rengini kaybederek daha koyu renk almasi ile anlasilir. Derin dondurma ve gida sanayi için ahududu tipik rengini aldiktan sonra hasat edilmelidir. Ahududu meyveleri saplarindan kolayca ayrilmaya basladiktan sonra sabah erken saatlerde hasadi yapilmalidir. Haftada 2-3 defa hasadi yapilmaktadir (Sekil 13). Sicak ve kuru havalarda daha sik hasat edilebilir. Ahududu hasadi için günün serin saatleri tercih edilmelidir. Genellikle sabah 8-10 arasi en uygun saatlerdir. Hasat edilen meyveler en kisa zamanda serin, gölge bir yere tasinmali, mümkünse hemen soguk depoya konulmalidir.

Degisik olgunluk dönemindeki ahududu meyveleri.

Sekil 13. Degisik olgunluk dönemindeki ahududu meyveleri.

Gida endüstrisi kuruluslarina islenmeye gönderilecek meyveler 0.5–1.0 kg’lik kutulardan 3-5 kg’lik küçük kasalara kadar daha büyük kaplara dogrudan toplanir. Bu kaplarin seçiminde alici fabrikanin talepleri göz önünde bulundurulmalidir. Taze olarak pazarlanacak meyveler 100, 250 veya 500 g’lik küçük plastik kaplara toplanir, bu kaplar ile büyük kasalara dizilerek bu sekilde nakliyeye hazir duruma gelmis olur. Ambalaj kaplarinin alti ezilen meyve suyunun akabilmesi için mutlaka delikli olmalidir. Aksi halde alt taraftaki meyveler hemen çürürler. Hasat edilen bu meyveler en kisa zamanda serin bir yere alinmalidir. Ahududu meyvelerinin uzun süre taze olarak muhafazalari genel olarak düsünülemez. Ancak olaganüstü durumlarda –0.5°C veya 0°C’de %85-90 oransal nem kosullarinda 5-7 gün süreyle depolanabilir. Muhafazayi kisitlayan en önemli faktör meyvelerin çürümeleridir. Bir isçi 1 saatte ortalama 4-6 kg ahududu meyvesi toplayabilir.

MEYVENIN DEGERLENDIRILMESI

Ahududu meyveleri çok çesitli sekillerde degerlendirilirler. Istenirse krema ile veya diger meyveler ile birlikte hazirlanan meyve salatasi seklinde tüketilir. Derin dondurularak muhafazaya alinan meyveler uzun süre farkli degerlendirmeler için hazir tutulur. Ahududu meyveleri pasta endüstrisinin aranan meyvelerindendir. Ayrica meyveler kurutularak degisik sekillerde kullanilmak üzere (meyve çayi gibi) uzun süre saklanabilirler. Ahududu meyveleri meyve suyu, konsantre ve likör olarak da kullanilmaktadir. Reçel, marmelat, jöle ve sekerleme endüstrisinde, özellikle kendine özgü güzel kokulari nedeniyle meyve tozu ve meyve esansi imalatinda da degerli bir hammaddedir. Son yillarda hizla gelisen ve tüketimleri artan dondurma ve meyveli yogurt üretiminde de yaygin olarak kullanilmaktadir.

TAKVIM

Dikim zamani; Mart’in ilk haftasina kadar veya Kasim-Aralik

Meyve olgunlasma ve Hasat zamani; 20 Haziran - 1 Temmuz

Kuruyan dallarin çikarilmasi; Ekim - Kasim

Bahçedeki fazla sürgünlerin çikarilmasi, sulama; Ilkbahar ve yaz boyunca

Sürgün uçlarinin alinmasi; Erken ilkbahar

Facebook'ta Yayınla>
Soru / Yorum Eklemek içinTıklayınız
..:: Sorular / Yorumlar ::..
Yazan : ALİ ÇİÇEK
Yazılış Tarihi : 4.12.2015 02:13:04
  BİR İNSANIN 1 SAATTE TOPLIYACAĞI MİKTAR 2 KG DIR. ODA ÜRÜN ÇOK OLDUĞU DÖNEMDE. YOKSA 1 SAATTE 1 KG GEÇMEZ. BUNU 6 TON FRAMBUAZI ÇIKMIŞ BİRİ OLARAK SÖYLÜYORUM. YANİ TECRÜBEMLE SABİT....
Cevap vermek için tıklayınız...
------------------------

Soru veya Yorum Eklemek için tıklayınız



Bu konuyla ilgili tüm soru ve yorumları Görmek için Tıklayınız.



Ne? nedir? Nasıldır? Nasıl yapılır? Ne zaman yapılır?
Copyright - Tarım Kütüphanesi - 2007